สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สดร. (NARIT) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งในภารกิจกล้องโทรทรรศน์อวกาศ ARRAKIHS (Analysis of Resolved Remnants of Accreted galaxies as a Key Instrument for Halo Surveys) ซึ่งผ่านการรับรองจากองค์การอวกาศยุโรป (ESA) ให้เป็นภารกิจวิทยาศาสตร์ขนาด Fast-class ลำดับที่ 2 (F2) โดยมีกำหนดการปล่อยขึ้นสู่อวกาศในช่วงปลายปี พ.ศ. 2573 เพื่อศึกษาประวัติการก่อกำเนิด วิวัฒนาการของกาแล็กซี และทดสอบแบบจำลองของสสารมืด
ภารกิจ ARRAKIHS มีเป้าหมายสำรวจกาแล็กซีที่มีลักษณะคล้ายทางช้างเผือกอย่างน้อย 80 แห่ง ในกรอบระยะเวลา 3–5 ปี เพื่อสังเกตการณ์โครงสร้างกาแล็กซีที่มีความสว่างพื้นผิวต่ำ (Low-Surface-Brightness Structures) อาทิ โครงสร้างของดาวฤกษ์ที่ลากยาวคล้ายลำธาร (Stellar Streams) และหางของกาแล็กซีที่ประกอบด้วยดาวฤกษ์ซึ่งถูกทิ้งไว้โดยแรงโน้มถ่วง (Tidal Tails) ร่องรอยเหล่านี้เกิดจากการรวมตัวและปฏิสัมพันธ์ระหว่างกาแล็กซีในอดีต ซึ่งข้อมูลจากการสังเกตการณ์จะนำไปใช้ทำความเข้าใจวิวัฒนาการของกาแล็กซีและธรรมชาติของสสารมืด
ดร.กฤตภาส ชาญชัยวรวิทย์ นักวิจัยด้านจักรวาลวิทยาและฟิสิกส์ดาราศาสตร์พลังงานสูง สดร. ในฐานะผู้ประสานงานหลักของโครงการฯ เปิดเผยว่า ในขั้นตอนการพัฒนาโครงการอวกาศ จำเป็นต้องศึกษาความเป็นไปได้และสร้างแบบจำลองผลลัพธ์ข้อมูลจำลอง (Mock Image Simulation) สำหรับกล้องโทรทรรศน์อวกาศ โดย ดร. กฤตภาส เป็นผู้เริ่มพัฒนาซอฟต์แวร์จำลองข้อมูลหลักของภารกิจมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 และทำหน้าที่ประสานงานหลักระหว่าง สดร. กับคณะทำงาน ARRAKIHS ผ่านการสร้างแบบจำลองบนระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงของ สดร. ที่ชื่อว่า “CHALAWAN” (ชาละวัน) ซึ่งถือเป็น 1 ใน 4 ระบบหลักของโลกที่สนับสนุนงานจำลองข้อมูลของภารกิจนี้ ร่วมกับระบบ Altamira Supercomputer (ประเทศสเปน), ระบบ HiPerGator ของ University of Florida (สหรัฐอเมริกา) และระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงของ EPFL (ประเทศสวิตเซอร์แลนด์)
นอกจากนี้ ยังมีทีมนักวิจัยของ สดร. เข้าร่วมในโครงการอีกหลายราย ประกอบด้วย ดร.อุเทน แสวงวิทย์ รักษาการผู้จัดการศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ ทำหน้าที่ดูแลระบบ CHALAWAN เพื่อรองรับการประมวลผลข้อมูลของเครือข่ายความร่วมมือ, วิศรุต เจริญศุภผล ผู้ช่วยวิจัยด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของซอฟต์แวร์และรับหน้าที่หลักในการดำเนินการจำลองผลการสังเกตการณ์ด้วยระบบ CHALAWAN และ นเรนทร์ฤทธิ์ ธนานุศักดิ์ นักศึกษาปริญญาเอกและผู้ช่วยวิจัย ซึ่งนำข้อมูลจำลองไปต่อยอดศึกษาด้านวิวัฒนาการของกาแล็กซี
ภารกิจ ARRAKIHS ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการด้วยมติเอกฉันท์จากประเทศสมาชิก ESA ทั้ง 23 ประเทศ ในการประชุม Science Programme Committee ระหว่างวันที่ 10–11 มิถุนายน พ.ศ. 2569 ณ สถาบันดาราศาสตร์ฟิสิกส์แห่งหมู่เกาะคานารี เมืองเตเนริเฟ ประเทศสเปน ดำเนินงานภายใต้กลุ่มความร่วมมือ ARRAKIHS Mission Consortium (AMC) ที่มีนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรมากกว่า 250 คนจากประเทศสมาชิก ESA และเครือข่ายพันธมิตรทั่วโลกรวมถึงประเทศไทย
ความร่วมมือในครั้งนี้ถือเป็นครั้งแรกที่สถาบันวิจัยจากประเทศไทยได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของทีมวิทยาศาสตร์และทีมเทคนิคในภารกิจอวกาศที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจากองค์การอวกาศยุโรป (ESA) เพื่อร่วมขับเคลื่อนงานวิจัยดาราศาสตร์ระดับสากล
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
NARIT เผยประโยชน์ที่วงการวิทยาศาสตร์ไทยจะได้รับ จากการร่วมสํารวจดวงจันทร์
H-Fame: นวัตกรรมน้ำมันปาล์มไทย ทางรอดภาคขนส่งสู่ Net Zero
