การได้เดินทางท่องเที่ยวกับเพื่อน ขึ้นเขา หรือเดินในเส้นทางธรรมชาติ อาจเป็นภาพชีวิตที่หลายคนอยากมีเมื่ออายุมากขึ้น แต่การมีเวลาให้กับสิ่งเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าร่างกายจะพร้อมเสมอไป หากกล้ามเนื้อไม่แข็งแรงหรือเหนื่อยง่ายจนทำกิจกรรมที่ตั้งใจไว้ไม่ไหว การดูแลสุขภาพจึงมีเป้าหมายมากกว่าการมีอายุยืน นั่นคือการรักษาสมรรถภาพร่างกายให้ยังทำสิ่งที่อยากทำได้ และเป็นที่มาของแนวคิด Fit Span ที่ จุลดิศ สุนาพันธ์ Area Manager, Real Gym นำมาพูดถึงภายในงาน Long Life Fest เพื่อชวนให้เริ่มเตรียมความพร้อมของร่างกายตั้งแต่วันนี้
จุลดิศ อธิบายว่า Lifespan หมายถึงจำนวนปีที่คนคนหนึ่งมีชีวิตอยู่ ส่วน Healthspan คือช่วงชีวิตที่มีสุขภาพดีและมีคุณภาพ ขณะที่ Fit Span ให้ความสำคัญกับความสามารถของร่างกายในการทำกิจกรรมที่แต่ละคนต้องการ ความแตกต่างนี้ เห็นได้จากผู้สูงอายุที่ยังอยากออกเดินทาง หรือทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อน แต่ข้อจำกัดของกล้ามเนื้อและหัวใจอาจทำให้ไปไม่ถึงเป้าหมายที่วางไว้ คำถามเรื่องอายุยืนจึงต้องคิดต่อด้วยว่า ในช่วงเวลาที่มีอยู่นั้น เรายังมีแรงใช้ชีวิตในแบบที่ต้องการมากเพียงใด
“Fit Span คือเป็นช่วงเวลาของชีวิตที่มีสมรรถภาพทางกายที่ดี พอที่จะทำในสิ่งที่อยากทำได้” จุลดิศ กล่าว พร้อมยกภาพการแข่งขันวิ่งของนักกีฬาอาวุโสวัย 90 ปีขึ้นไป มาให้ผู้เข้าร่วมงานได้เห็นถึงความสามารถของร่างกายในวัยสูงอายุ สำหรับเขา ภาพของนักกีฬาเหล่านี้ สะท้อนให้เห็นความแข็งแรงที่ทำให้ยังลงสนามแข่งขันได้ แม้อายุจะล่วงเลยมามากแล้ว และชวนให้มองต่อไปถึงวิธีดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันว่า อะไรทำให้พวกเขายังคงออกกำลังกายได้อย่างต่อเนื่อง
ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รักษาความแข็งแรงเมื่อสูงวัย
จากความสนใจดังกล่าว จุลดิศเล่าว่า เขาไปค้นอ่านบทสัมภาษณ์นักวิ่งอาวุโสชาวมองโกเลีย ที่ปรากฏในคลิป และพบกิจวัตรที่ทำเป็นประจำ ตั้งแต่ตื่นประมาณตี 5 ยืดเหยียดกล้ามเนื้อบนที่นอน ก่อนออกไปเดินหรือวิ่งให้ได้ระยะทางวันละประมาณ 3–4 กิโลเมตร สิ่งที่เขาหยิบมาเน้น คือการปรับวิธีออกกำลังกายให้เข้ากับสภาพแวดล้อม เมื่อฤดูหนาวทำให้อากาศภายนอกหนาวจัดจนออกไปทำกิจกรรมไม่ได้ นักวิ่งรายนี้ใช้การก้าวขึ้นลงม้านั่งซ้ำ ๆ เพื่อให้ยังได้เคลื่อนไหวและฝึกร่างกายต่อไป กิจวัตรจึงดำเนินต่อได้แม้เงื่อนไขรอบตัวเปลี่ยนไป
เรื่องเล่านี้นำมาสู่ประเด็นสำคัญของการออกกำลังกายในระยะยาว คือความสม่ำเสมอ และการเตรียมร่างกายให้พร้อม ทั้งการออกกำลังกายเป็นประจำ งดแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงบุหรี่ และอบอุ่นร่างกายก่อนวิ่งทุกครั้ง โดยเฉพาะการอบอุ่นร่างกาย ที่เขาย้ำถึงความสำคัญก่อนเริ่มกิจกรรม ขณะที่ตัวอย่างการเดินหรือวิ่ง และการเปลี่ยนมาออกกำลังกายในบ้าน เมื่อออกไปข้างนอกไม่ได้ แสดงให้เห็นว่า การทำต่อเนื่องสามารถปรับรูปแบบให้สอดคล้องกับชีวิตในแต่ละวันได้
สำหรับการเตรียมสมรรถภาพร่างกาย จุลดิศให้ความสำคัญกับการออกกำลังกายที่พัฒนาการทำงานของหัวใจ ปอด และกล้ามเนื้อ โดยกล่าวถึง VO2 max ในฐานะค่าที่เกี่ยวข้องกับความสามารถของร่างกายในการใช้ออกซิเจน พร้อมยกการฝึกแบบสลับช่วงหนักและเบา รวมถึงการออกกำลังกายแบบแอโรบิก และการวิ่งโซน 2 เป็นรูปแบบการฝึกที่นำมาพูดถึงในเวทีนี้
ประเด็นของเขาคือ หากต้องการทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้เมื่ออายุมากขึ้น ก็ต้องเริ่มดูแลความสามารถของร่างกายที่ใช้รองรับกิจกรรมเหล่านั้น ทั้งความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และความพร้อมของระบบหัวใจและการหายใจ
การนอน อาหาร และสุขภาพจิต พื้นฐานของ Fit Span
การออกกำลังกายเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการดูแลตัวเอง จุลดิศยังกล่าวถึงการนอนและอาหาร ในฐานะกิจวัตรที่ต้องใส่ใจควบคู่กัน โดยเสนอให้สร้างเวลานอนและตื่นที่สม่ำเสมอ ลดการใช้โทรศัพท์หรือเสพสื่อก่อนเข้านอน และให้ความสำคัญกับการพักผ่อน เพื่อฟื้นตัวจากการใช้ร่างกายในแต่ละวัน ส่วนเรื่องอาหาร เขาชวนกลับมามองอาหารปรุงสุก ที่ผ่านการแปรรูปไม่มาก และการกินพืชผัก พร้อมยกภาพการปลูกผักไว้กินเองของคนรุ่นก่อนมาอธิบาย เพื่อให้เห็นว่า การดูแลอาหารสามารถเริ่มได้จากสิ่งใกล้ตัวในชีวิตประจำวัน
อีกด้านที่จุลดิศให้ความสำคัญตั้งแต่ต้นการพูดคุย คือสุขภาพจิตและความสุข เพราะก่อนจะวางแผนว่าต้องทำอย่างไรให้อายุยืน แต่ละคนควรได้คิดด้วยว่า อยากมีชีวิตยืนยาวไปเพื่ออะไร เขาชวนให้ผู้ฟังค้นหาความสุขของตัวเอง ซึ่งอาจเหมือนหรือแตกต่างจากคนอื่น แล้วจึงคิดต่อว่าจะดูแลร่างกายอย่างไร ให้ยังมีโอกาสอยู่กับความสุขนั้นไปได้นาน การอยากออกเดินทาง อยากทำกิจกรรมกับเพื่อน หรืออยากใช้ชีวิตอย่างกระฉับกระเฉง จึงเป็นเหตุผลส่วนตัว ที่เชื่อมการดูแลสุขภาพเข้ากับสิ่งที่มีความหมายสำหรับแต่ละคน
การเริ่มต้นตามแนวคิด Fit Span จึงไม่จำเป็นต้องรอจนเข้าสู่วัยสูงอายุ จุลดิศย้ำว่า สามารถเตรียมตัวได้ตั้งแต่วันนี้ โดยมองทั้งการออกกำลังกาย การพักผ่อน อาหาร และสุขภาพจิตไปด้วยกัน เป้าหมายที่เขาชวนให้คิดถึงคืออนาคตที่ยังมีแรงทำสิ่งที่ชอบ เพราะสำหรับคนที่อยากเดินเที่ยว ขึ้นเขา หรือใช้เวลาร่วมกับเพื่อนเมื่ออายุมากขึ้น การดูแลร่างกายในปัจจุบัน ก็คือการเตรียมความพร้อมสำหรับชีวิตที่ตัวเองอยากมีในวันข้างหน้า
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
รพ.ธรรมศาสตร์ฯ เปลี่ยนโจทย์สูงวัย จากรักษาเป็น ‘ชะลอภาวะพึ่งพิง’
KTC–Fitness First–PUMA รับกระแส HYROX ขยายตลาดกีฬาและสุขภาพ
