การกำกับดูแล AI เป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยให้องค์กรขยายการใช้ปัญญาประดิษฐ์ จากโครงการทดลองไปสู่งานธุรกิจ ผู้บริหารจากกรุงศรีและ IBM เสนอให้ประเมินคุณค่าทางธุรกิจควบคู่กับความเสี่ยง และกำหนดวิธีดูแลตั้งแต่เริ่มพัฒนา เพื่อให้ทีมงานรู้เงื่อนไขก่อนนำระบบไปใช้จริง ขณะเดียวกัน การมาถึงของ AI Agent ที่สามารถวางแผนและดำเนินงานได้มากขึ้น ยิ่งทำให้องค์กรต้องตอบให้ชัดว่า AI มีอำนาจทำอะไรได้บ้าง ใครเป็นผู้กำกับดูแล และจะรับผิดชอบอย่างไรเมื่อเกิดความผิดพลาด
อโณทัย เวทยากร Country General Manager, IBM Thailand กล่าวในการเสวนา “AI Governance as a Business Accelerator” ในงาน Krungsri Tech Day 2026 ว่า หลายองค์กรมีโครงการทดลองและแนวทางใช้ AI จำนวนมาก แต่ยังไม่กล้าขยายการใช้งาน เพราะกังวลเรื่องกฎหมาย ความเป็นส่วนตัว และการปฏิบัติตามข้อกำหนด การมีมาตรฐานกำกับดูแล AI หรือ AI Governance ที่ชัดเจนจะช่วยให้องค์กรจัดการความเสี่ยงและตัดสินใจเดินหน้าได้มั่นใจขึ้น อีกทั้งความน่าเชื่อถือจะมีความสำคัญต่อการแข่งขันมากขึ้น เมื่อธุรกิจต่างเข้าถึงเทคโนโลยี AI ได้ ลูกค้าย่อมต้องการรู้ว่าบริษัทดูแลข้อมูลได้ดีเพียงใด มีผู้รับผิดชอบหรือไม่ และมีวิธีจัดการอย่างไรหากบริการเกิดปัญหา
อโณทัย กล่าวว่า ในช่วง 3–5 ปีข้างหน้า AI Governance จะมีบทบาทต่อความสามารถในการแข่งขันมากขึ้น ตามการเปลี่ยนจาก AI ผู้ช่วยที่ร่างข้อความหรือวิเคราะห์ข้อมูล ไปเป็น AI Agent ที่ช่วยวางแผนและดำเนินงานร่วมกับคนได้ ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมอาจใช้ Agent รับคำสั่งซื้อจากลูกค้า ตรวจสอบสินค้าคงคลัง และดำเนินการเกี่ยวกับการสั่งซื้อหรือจัดส่งสินค้า เมื่อ AI เข้าไปทำงานที่ส่งผลต่อธุรกิจและลูกค้าโดยตรง คำถามว่าใครต้องรับผิดชอบหากทำงานผิดจึงสำคัญขึ้น องค์กรต้องพัฒนาวิธีกำกับดูแลให้ทันกับความสามารถของระบบที่นำมาใช้
ความเสี่ยงยังครอบคลุมทั้งการใช้งานภายในองค์กร และการนำ AI ไปใช้ในทางที่ผิด อโณทัยยกกรณีการใช้ Deepfake ปลอมแปลงเสียงเป็นตัวอย่างที่ทำให้ธุรกิจต้องตื่นตัว พร้อมกล่าวถึงกรณีข้อมูลส่วนบุคคลรั่วไหลเพื่อสะท้อนผลกระทบจากการดูแลข้อมูลที่ไม่เพียงพอ โดยระบุว่า กรณีหลังไม่ได้เกี่ยวกับ AI โดยตรง ประเด็นสำคัญคือ องค์กรต้องเข้าใจว่าข้อมูลใดกำลังถูกนำไปใช้ มีมาตรการป้องกันอย่างไร และใครเป็นผู้รับผิดชอบ โดยเฉพาะงานที่เกี่ยวข้องกับการรับชำระเงิน การอนุมัติธุรกรรม และข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้า
ประเมินความเสี่ยง AI ตั้งแต่เลือกโครงการ
ดร.ศิษฏพงศ์ เศรษฐภัทร ผู้บริหารฝ่ายวิทยาการข้อมูลและปัญญาประดิษฐ์ ธนาคาร กรุงศรีอยุธยา จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า การเลือกโครงการ AI ต้องประเมินคุณค่าทางธุรกิจพร้อมกับความเสี่ยง โดยแบ่งระดับความเสี่ยงสูง ปานกลาง และต่ำ แล้วกำหนดวิธีกำกับดูแลให้เหมาะกับแต่ละระดับ งานที่มีความเสี่ยงต่ำควรมีกระบวนการที่เอื้อต่อการทดลองนวัตกรรม ส่วนงานที่กระทบลูกค้าหรือมีความเสี่ยงต่อธุรกิจสูง ต้องได้รับการทดสอบและตรวจสอบอย่างใกล้ชิด กรอบที่ชัดเจนจะช่วยให้ทีมพัฒนารู้ตั้งแต่ต้น ว่าต้องทำอะไรบ้างก่อนนำระบบออกมาใช้งาน
ตัวอย่างคือแชตบอต Generative AI สำหรับตอบคำถามลูกค้า ซึ่งแม้จะเป็นนวัตกรรมที่น่าสนใจ แต่ต้องพิจารณาความเสี่ยงจากคำตอบที่ส่งผลต่อลูกค้าโดยตรงด้วย ดร.ศิษฏพงศ์กล่าวว่า ระบบลักษณะนี้ต้องมีมาตรการด้านความถูกต้อง ความปลอดภัย และการคุ้มครองข้อมูล จึงมีต้นทุนและความซับซ้อนมากกว่าการพัฒนาแชตบอตเพียงอย่างเดียว หากเลือกโครงการจากความน่าสนใจของเทคโนโลยีโดยมองข้ามเงื่อนไขเหล่านี้ องค์กรอาจลงทุนไปแล้วแต่ไม่สามารถนำระบบขึ้นใช้งานจริงได้ การพัฒนานวัตกรรมและการกำกับดูแลจึงต้องดำเนินไปพร้อมกัน เพื่อให้เห็นทั้งประโยชน์และสิ่งที่ต้องเตรียมรองรับ
สำหรับกรุงศรี การวางพื้นฐานด้าน AI Governance เริ่มควบคู่กับการนำ AI มาใช้ โดยนำข้อกำหนดเรื่อง AI เข้าไปอยู่ในกระบวนการเดิมขององค์กร เนื่องจากมีการกำกับดูแลเทคโนโลยีสารสนเทศอยู่แล้ว สิ่งที่ต้องเพิ่มเติมคือความเข้าใจเกี่ยวกับลักษณะของ AI วิธีใช้ให้ถูกต้องและปลอดภัย รวมถึงการคุ้มครองข้อมูล
ดร.ศิษฏพงศ์กล่าวว่า การกำกับดูแลต้องมองถึงคุณค่าที่เกิดกับองค์กรและลูกค้าด้วย เพื่อให้การควบคุมความเสี่ยงสนับสนุนการนำเทคโนโลยีไปสร้างประโยชน์ทางธุรกิจ
Arup Laha, Distinguished Engineer, CTO Hybrid Cloud Transformation, Consulting, IBM Thailand กล่าวว่า หลักการกำกับดูแล สถาปัตยกรรมระบบ และความปลอดภัย ต้องเป็นส่วนหนึ่งของวงจรการพัฒนาผลิตภัณฑ์ หรือ Product Development Lifecycle ตั้งแต่การออกแบบ เพราะโมเดล AI เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว การรอให้พัฒนาระบบเสร็จแล้วจึงนำเรื่องการกำกับดูแลมาตรวจสอบอาจไม่ทันต่อการทำงาน องค์กรจึงต้องนำข้อกำหนดเหล่านี้เข้าไปอยู่ในกระบวนการพัฒนา เพื่อให้การสร้างระบบและการจัดการความเสี่ยงดำเนินไปด้วยกัน
Arup กล่าวว่า การเตรียม AI ให้ทำงานได้อย่างน่าเชื่อถือ มีหลักพื้นฐานคล้ายกับการเตรียมพนักงาน องค์กรต้องให้ข้อมูลบริบทที่จำเป็น กำหนดหน้าที่และขอบเขตอำนาจ แล้วทดสอบว่าระบบทำงานตามที่คาดหวังหรือไม่ การนำ Agent สำเร็จรูปมาใช้โดยไม่เตรียมข้อมูลนโยบาย สินค้า หรือเงื่อนไขเฉพาะของบริษัท อาจทำให้ได้คำตอบที่ไม่ตรงกับการดำเนินธุรกิจ เช่น นโยบายคืนเงินของแต่ละสายการบินที่แตกต่างกัน หากไม่ได้ให้ข้อมูลนี้แก่ AI ก็อาจเกิดปัญหาในการให้บริการ ผู้ที่นำระบบมาใช้จึงต้องรับผิดชอบต่อการเตรียมบริบท กำหนดขอบเขต และทดสอบการทำงานให้เพียงพอ
เริ่ม AI Governance จากข้อมูลและผู้รับผิดชอบ
สำหรับธุรกิจที่ยังไม่มีทีมกำกับดูแลโดยเฉพาะ อโณทัยกล่าวว่า ควรเริ่มจากการสร้างความเข้าใจและกำหนดผู้รับผิดชอบ ก่อนลงทุนด้านเทคโนโลยี โดยสำรวจให้ได้ว่าองค์กรใช้ AI อะไรอยู่ ใช้ทำงานประเภทใด เกี่ยวข้องกับข้อมูลชุดไหน และใครเป็นผู้ดูแล แม้ผู้บริหารจะทราบว่าพนักงานใช้ AI ช่วยเขียนอีเมล ร่างข้อความประชาสัมพันธ์ หรือวิเคราะห์ข้อมูลการตลาด ก็อาจไม่ทราบว่ามีการนำข้อมูลลับหรือข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าไปใช้กับบริการ AI สาธารณะหรือไม่ การรู้ว่ามีการใช้งานอะไรเกิดขึ้นจริงจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการจัดการความเสี่ยง
มาตรการดูแลต้องสอดคล้องกับผลกระทบของงานด้วย อโณทัยกล่าวว่า AI สำหรับร่างข้อความประชาสัมพันธ์กับ AI สำหรับอนุมัติวงเงินสินเชื่อต้องได้รับการตรวจสอบต่างกัน งานสินเชื่อเกี่ยวข้องกับสิทธิและผลประโยชน์ของคน จึงต้องพิจารณาทั้งอคติ ความสามารถในการอธิบายผล การตรวจสอบย้อนหลัง และการมีมนุษย์กำกับดูแล พร้อมกันนั้น ผู้บริหารต้องกำหนดกติกาการใช้ข้อมูลลับและข้อมูลส่วนบุคคลให้ชัดเจน รวมถึงมีบทลงโทษเมื่อเกิดการละเมิด โดยเริ่มจากงานขนาดเล็กและกติกาที่ปฏิบัติได้จริง ก่อนขยายไปสู่งานที่มีความเสี่ยงสูงขึ้นเมื่อองค์กรพร้อม
อโณทัย กล่าวว่า การมีนโยบายเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ ต้องนำไปปฏิบัติจึงจะเกิดการใช้ AI อย่างมีความรับผิดชอบและได้รับความเชื่อถือ โดย IBM จัดตั้ง AI Ethics Board ตั้งแต่ปี 2019 เพื่อกลั่นกรองเรื่อง AI ที่อาจกระทบลูกค้าและพนักงาน ก่อนพัฒนาเครื่องมือบริหารความเสี่ยงและตรวจสอบ AI ตามมา สำหรับธุรกิจ ความน่าเชื่อถือจึงต้องแสดงให้เห็นผ่านการดูแลข้อมูล กลไกตรวจสอบ ผู้รับผิดชอบ และวิธีจัดการปัญหา ซึ่งเป็นพื้นฐานให้ลูกค้ามั่นใจและองค์กรขยายการใช้ AI ได้อย่างต่อเนื่อง
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
CARIVA–TatvaCare ชี้ AI การแพทย์ ต้องลดงานเอกสาร เชื่อมข้อมูลโรงพยาบาล
4 นักวิจัยสตรีไทย กับโจทย์รักษามะเร็งและตรวจสุขภาพที่เข้าถึงได้
AI การแพทย์รุกโรงพยาบาล ช่วยเลือกยามะเร็ง อ่านภาพสมอง ลดงานเอกสาร
