จาก AI ประหยัดพลังงานและปุ๋ยชีวภาพ สู่การฟื้นฟูเซลล์และพลังงานนิวเคลียร์ขนาดเล็ก สวทช. เปิด 10 เทคโนโลยีที่น่าจับตามอง พร้อมชี้โอกาสต่อยอดของไทย ทั้งเรื่องที่เริ่มใช้งานแล้วและเรื่องที่ยังต้องพัฒนา
ปัญหาฝุ่น PM2.5 ภาวะโลกร้อน สังคมสูงวัย และความต้องการพลังงานสะอาด เป็นความท้าทายที่เชื่อมโยงทั้งสุขภาพ การดำเนินชีวิต และต้นทุนของภาคอุตสาหกรรม เทคโนโลยีที่จะเข้ามาตอบโจทย์เหล่านี้จึงมีความหมายมากกว่าความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ โดยเฉพาะสำหรับประเทศไทยที่มีโอกาสนำฐานงานวิจัย ทรัพยากรชีวภาพ และอุตสาหกรรมที่มีอยู่มาต่อยอด สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงนำเสนอ “10 เทคโนโลยีที่น่าจับตามอง 2569–2570” ครอบคลุมเทคโนโลยีดิจิทัล ชีวภาพ วัสดุศาสตร์ พลังงานและสิ่งแวดล้อม เพื่อชี้ให้เห็นทั้งแนวทางแก้ปัญหาและโอกาสของประเทศ
ศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผู้อำนวยการ สวทช. เปิดเผยว่า เทคโนโลยีทั้ง 10 เรื่องสะท้อนความก้าวหน้าที่เชื่อมโยงกับการแก้ปัญหาสำคัญของโลกและมนุษย์ โดยประเทศไทยและนักวิจัยไทยมีศักยภาพเข้าไปมีบทบาทในหลายเทคโนโลยี อย่างไรก็ตาม ความพร้อมของแต่ละเรื่องแตกต่างกัน ตั้งแต่เทคโนโลยีที่เริ่มใช้งานเชิงพาณิชย์แล้ว ไปจนถึงแนวคิดที่ยังต้องวิจัยและพัฒนาต่อ การติดตามจึงต้องพิจารณาควบคู่กันว่าเทคโนโลยีนั้นช่วยแก้ปัญหาอะไร พัฒนาถึงขั้นไหน และไทยมีโอกาสต่อยอดด้านใด
1. Neuromorphic AI ลดพลังงาน ประมวลผลในตัวเครื่อง
ความต้องการใช้ AI ในอุปกรณ์พกพาและหุ่นยนต์กำลังผลักดันการพัฒนา AI เลียนแบบสมอง หรือ Neuromorphic AI ซึ่งออกแบบวงจรและการส่งสัญญาณให้คล้ายการทำงานของเซลล์ประสาท ข้อมูลที่ สวทช. นำเสนอระบุจุดเด่นด้านการประหยัดพลังงานและความรวดเร็ว โดยอ้างถึงประสิทธิภาพที่เหนือกว่า AI ทั่วไป 10–100 เท่า พร้อมความสามารถเรียนรู้และประมวลผลภายในตัวเครื่อง ช่วยลดเวลาและพลังงานในการส่งข้อมูลขึ้นคลาวด์ เหมาะกับเซนเซอร์ อุปกรณ์ IoT และระบบเมืองอัจฉริยะที่ต้องทำงานต่อเนื่อง รวมถึงหุ่นยนต์และยานยนต์ไร้คนขับที่ต้องตอบสนองทันที เทคโนโลยีนี้เริ่มเข้าสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์แล้ว และคาดว่าจะเห็นการประยุกต์ใช้เป็นรูปธรรมในช่วง 1–5 ปีข้างหน้า
2. Quantum Sensing สำรวจน้ำใต้ดิน ติดตามสภาพพืช
ควอนตัมเซนซิง หรือ Quantum Sensing ใช้เซนเซอร์ความไวสูงที่อาศัยคุณสมบัติทางควอนตัม เพื่อช่วยตรวจวัดสภาพดิน น้ำ และพืชได้ละเอียดขึ้น โดยมีแนวทางใช้งานตั้งแต่การสำรวจน้ำบาดาลและโพรงใต้ดินโดยไม่ต้องเจาะ ไปจนถึงการตรวจความเครียดของพืชและสารปนเปื้อน ข้อมูลเหล่านี้สามารถนำไปช่วยจัดการน้ำและปุ๋ยให้แม่นยำขึ้น ท่ามกลางสภาพอากาศที่แปรปรวนและทำให้การวางแผนเพาะปลูกยากขึ้น สำหรับประเทศไทย โอกาสอยู่ที่การนำเซนเซอร์มาทำงานร่วมกับระบบวิเคราะห์ข้อมูลด้านเกษตร น้ำ และสิ่งแวดล้อม โดยมีงานวิจัยเซนเซอร์ขนาดจิ๋วและซูเปอร์คอมพิวเตอร์ “ลันตา” ของ สวทช. เป็นฐานสนับสนุน
3. Photonics ใช้แสงส่งข้อมูล ลดพลังงานศูนย์ข้อมูล
การเติบโตของ AI ทำให้การรับส่งข้อมูลปริมาณมหาศาลและการใช้พลังงานเป็นโจทย์ที่ต้องพัฒนาควบคู่กัน โฟโทนิกส์ หรือ Photonics จึงมีบทบาทมากขึ้น โดยเฉพาะ Silicon Photonics ซึ่งข้อมูลในเอกสารระบุว่าตลาดมีอัตราการเติบโตสูงถึง 25% ต่อปี และเทคโนโลยี Co-Packaged Optics (CPO) ที่ช่วยลดการใช้พลังงานของระบบเชื่อมต่อข้อมูลภายในศูนย์ข้อมูลได้ 50–60% โอกาสของไทยอยู่ที่การต่อยอดฐานอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ไปสู่การบรรจุภัณฑ์ชิปแสงและการผลิตโมดูลส่งสัญญาณความเร็วสูง ภายใต้ยุทธศาสตร์ “สยามซิลิกา” โดย สวทช. สามารถสนับสนุนด้านการออกแบบวงจรรวมโฟโทนิกส์และการจำลองระบบที่ซับซ้อนด้วยซูเปอร์คอมพิวเตอร์ลันตา
4. BOOST ใช้จุลินทรีย์ ลดพึ่งปุ๋ยเคมี
ไทยนำเข้าปุ๋ยเคมีมากกว่า 94,000 ล้านบาทต่อปี ความผันผวนของราคาจึงกระทบต้นทุนเกษตรกรโดยตรง ปุ๋ยชีวภัณฑ์เพื่อการเกษตรในอนาคต หรือ BOOST เป็นแนวทางนำจุลินทรีย์ที่ส่งเสริมการเติบโตของพืชมาใช้ทดแทนและลดการใช้ปุ๋ยเคมี โดยช่วยผลิตฮอร์โมนพืช ละลายธาตุอาหาร และปรับโครงสร้างดิน พร้อมพัฒนาสูตรให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมแต่ละพื้นที่ สวทช. ประเมินว่า หากทดแทนปุ๋ยเคมีได้ 10% จะช่วยประหยัดเงินประเทศได้ประมาณ 10,000 ล้านบาท แต่เทคโนโลยียังอยู่ระหว่างวิจัยและพัฒนา โดยมีไบโอเทค สวทช. และธนาคารทรัพยากรชีวภาพแห่งชาติเป็นฐานสนับสนุนด้านบุคลากรและจุลินทรีย์สายพันธุ์ไทย ควบคู่กับความร่วมมือถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ชุมชนและเอกชน
5. PRMP แนวคิดใช้จุลินทรีย์ปกป้องทางเดินหายใจ
นวัตกรรม “หน้ากากชีวภาพ” แห่งอนาคต หรือ PRMP เป็นแนวคิดใช้จุลินทรีย์ในโพรงจมูกเพื่อช่วยป้องกันผลกระทบจากฝุ่น PM2.5 โดยอาศัยชีววิทยาสังเคราะห์และสเปรย์พ่นจมูกที่มีแบคทีเรียคัดสรรร่วมกับสารอาหารจำเพาะ เอกสารอธิบายว่าแบคทีเรียจะสร้างเยื่อเมือกช่วยดักจับฝุ่นและโลหะหนัก พร้อมสร้างสารต้านอนุมูลอิสระและลดการอักเสบ โดยออกแบบให้แบคทีเรียตายและถูกขับออกตามกลไกธรรมชาติเมื่อหยุดใช้สเปรย์ สำหรับไทย คลังจุลินทรีย์ระดับชาติ คลังข้อมูลจีโนม และความเชี่ยวชาญด้านชีววิทยาสังเคราะห์ของ สวทช. เป็นฐานสำคัญในการพัฒนาแนวคิดนี้ต่อไป ทั้งนี้ ต้นฉบับยังไม่ได้ระบุขั้นตอนการทดลองหรือกรอบเวลาที่จะพร้อมใช้งาน
6. CSBT ใช้กลไกพืชฟื้นฟูพลังงานเซลล์
เซลล์บำบัดข้ามสายพันธุ์ หรือ CSBT เป็นแนวคิดนำกลไกสังเคราะห์แสงของพืชมาช่วยฟื้นฟูพลังงานของเซลล์ที่เสื่อมสภาพ โดยนำหน่วยสังเคราะห์แสงขนาดนาโนจากพืชเข้าสู่เนื้อเยื่อ แล้วกระตุ้นด้วยแสงให้ผลิตสารที่ช่วยกอบกู้พลังงานของเซลล์ แนวทางนี้มุ่งตอบโจทย์ความเสื่อมของแหล่งผลิตพลังงานภายในเซลล์ ซึ่งสัมพันธ์กับความเครียดจากอนุมูลอิสระและระดับพลังงาน ATP ที่ลดลง สวทช. นำเสนอศักยภาพในการต่อยอดกับโรคและภาวะเสื่อมหลายด้าน ตั้งแต่ระบบประสาท ข้อเข่า กล้ามเนื้อหัวใจ ไปจนถึงการยืดอายุอวัยวะระหว่างรอปลูกถ่าย อย่างไรก็ตาม ข้อมูลในต้นฉบับเป็นการอธิบายแนวคิดและศักยภาพ ยังไม่ได้ระบุผลการรักษาในมนุษย์หรือความพร้อมในการให้บริการ
7. Partial Reprogramming ฟื้นฟูเซลล์โดยคงหน้าที่เดิม
Partial Reprogramming เป็นเทคโนโลยีรีเซตโปรแกรมความแก่ของเซลล์บางส่วน เพื่อให้เซลล์กลับมาทำงานใกล้เคียงวัยหนุ่มสาว โดยยังคงหน้าที่เดิมไว้ แนวคิดนี้เลียนแบบกระบวนการฟื้นฟูตามธรรมชาติในระยะตัวอ่อน และมีแนวโน้มเริ่มจากการฟื้นฟูเฉพาะอวัยวะก่อนขยายไปสู่หลายอวัยวะหรือทั้งร่างกายในอนาคต สวทช. มองว่าไทยอาจใช้โอกาสนี้พัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีชีวภาพด้านการมีอายุยืนภายใน 5 ปี ผ่านจุดแข็งด้านนาโนเทคโนโลยี ระบบนำส่งยีน ระบบทดสอบ และการพัฒนาสารออกฤทธิ์จากสมุนไพรไทยที่อาจเลียนแบบกระบวนการบางส่วนได้ โดยกรอบเวลาดังกล่าวเป็นโอกาสในการพัฒนาอุตสาหกรรม ไม่ใช่การยืนยันว่าการย้อนวัยทั้งร่างกายจะพร้อมใช้งานภายในช่วงเดียวกัน
8. VAM พิมพ์ 3 มิติทั้งชิ้น ลดเวลาผลิตอุปกรณ์
การพิมพ์ 3 มิติแบบปริมาตร หรือ VAM ใช้การฉายแสงเข้าไปในเรซินไวแสงเพื่อขึ้นรูปชิ้นงานพร้อมกันทั้งชิ้น แทนการพิมพ์ทีละชั้น ใช้เวลาตั้งแต่หลักวินาทีจนถึงไม่กี่นาที และช่วยลดปัญหารอยต่อของชิ้นงาน เทคโนโลยีนี้เปิดโอกาสให้ผลิตอุปกรณ์เฉพาะบุคคล เช่น เฝือกสบฟันหรือพิมพ์หู ได้รวดเร็วขึ้น โดยเริ่มออกสู่ตลาดและใช้งานในสถาบันวิจัยชั้นนำแล้ว เอกสารคาดว่าจะเห็นการใช้งานแพร่หลายในโรงพยาบาลและโรงงานผลิตชิ้นส่วนความแม่นยำสูงช่วงปี 2026–2028 สำหรับไทย สวทช. มีบทบาทด้านเรซินเกรดทางการแพทย์และหมึกชีวภาพ ควบคู่กับการเตรียมความพร้อมด้านการขึ้นทะเบียนเครื่องมือแพทย์และความร่วมมือกับโรงพยาบาล
9. CMC ใช้ CO2 ผลิตคอนกรีต ลดคาร์บอนวัสดุก่อสร้าง
คอนกรีตจากการใช้ประโยชน์ CO2 ที่ดักจับได้ หรือ CO2-Mineralized Concrete (CMC) นำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์มาใช้ในกระบวนการผลิตคอนกรีต โดยบางกระบวนการช่วยให้เนื้อคอนกรีตแน่นและแข็งแรงขึ้น ขณะที่บางสูตรช่วยลดการใช้ปูนซีเมนต์ ปัจจุบันเริ่มใช้งานในอุตสาหกรรมแล้ว ทั้งการฉีด CO2 ระหว่างผสมและการบ่มคอนกรีตด้วย CO2 ซึ่งเอกสารระบุว่าลดคาร์บอนฟุตพรินต์ได้ 20–50% ไทยมีฐานอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ขนาดใหญ่รองรับ พร้อมงานวิจัยของ สวทช. ด้านการใช้ประโยชน์คาร์บอนและของเสียอุตสาหกรรม จึงมีโอกาสต่อยอดเทคโนโลยีนี้ แต่การขยายการใช้งานยังมีข้อจำกัดด้านต้นทุนและโครงสร้างพื้นฐานที่ต้องเตรียมความพร้อม
10. SMR พลังงานคาร์บอนต่ำที่จ่ายได้ต่อเนื่อง
เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์แบบโมดูลาร์ขนาดเล็ก หรือ SMR เป็นทางเลือกที่หลายประเทศกำลังพัฒนาเพื่อรองรับความต้องการพลังงานคาร์บอนต่ำที่จ่ายได้ต่อเนื่อง จุดเด่นคือการผลิตชิ้นส่วนเป็นโมดูลจากโรงงานก่อนนำมาประกอบหน้างาน ซึ่งมุ่งช่วยลดเวลาก่อสร้างและต้นทุนในระยะยาว พร้อมการออกแบบระบบความปลอดภัยเชิงรับ นอกจากนี้ ยังสามารถนำความร้อนทิ้งไปใช้ในภาคอุตสาหกรรมและกระบวนการผลิตน้ำจืดได้ สำหรับประเทศไทย เอกสารระบุว่าการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) บรรจุเทคโนโลยีนี้ไว้ในแผนวิสาหกิจ 5 ปี ขณะที่ สวทช. ร่วมกับภาครัฐ เอกชน และมหาวิทยาลัย ศึกษาความพร้อมของเทคโนโลยี การรับรู้ของประชาชน และการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย
เทคโนโลยีทั้ง 10 เรื่องแสดงให้เห็นโอกาสของไทยในหลายด้าน ตั้งแต่การนำจุลินทรีย์มาใช้กับการเกษตร การต่อยอดฐานอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ ไปจนถึงการพัฒนาวัสดุก่อสร้างและพลังงานคาร์บอนต่ำ แต่ความก้าวหน้าแต่ละด้านยังมีเงื่อนไขต่างกัน ทั้งการวิจัย การพัฒนาผลิตภัณฑ์ ต้นทุน โครงสร้างพื้นฐาน และการเตรียมความพร้อมก่อนใช้งานในวงกว้าง ดังที่ศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจกล่าวว่า “ที่สำคัญคือหลายเทคโนโลยีในจำนวนนี้ประเทศไทยและนักวิจัยไทยมีศักยภาพจะเข้าไปอยู่ในระดับแนวหน้าของโลกได้ด้วยเช่นกัน”
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
Google ลุยยุค Agentic AI เปิดตัวชิป TPU 8tx และ TPU 8i Max
