การขับเคลื่อน ESG ในองค์กรไทย ยังคงติดปัญหาที่พนักงานไม่เข้าใจความหมาย มองว่าเป็นภาระงานเพิ่ม และไม่เห็นผลประโยชน์ที่ตนจะได้รับ ส่งผลให้นโยบายด้านความยั่งยืนไม่สามารถนำสู่การปฏิบัติจริงได้
ประกาศิต ทิตาราม CEOThitaram Group และ ดร.เกษลักษณ์ หาราชัย กรรมการผู้จัดการ บริษัท ออแกนิกส์ ลิงส์ จํากัด ได้นำเสนอแนวทางเปลี่ยนผ่านองค์กร ด้วยการปรับมุมมองให้ ESG เป็นส่วนหนึ่งของ KPI เดิม บนเวทีเสวนาหัวข้อ “From ESG Strategy to AI-Powered Employee Action” ในงาน Thailand HR Tech 2026 โดยแนะนำให้ใช้ AI วัดผลวิเคราะห์และสร้างแรงจูงใจให้พนักงานผ่านระบบสะสมแต้ม พร้อมกำหนดหลักการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ 6 ข้อ เพื่อเปลี่ยนนโยบาย ESG ให้กลายเป็นการลงมือปฏิบัติที่พนักงานทุกคนมีส่วนร่วมอย่างเป็นรูปธรรม
ESG คือเครื่องมือเปลี่ยนผ่านธุรกิจ ไม่ใช่กิจกรรมเพื่อสังคม
ดร.เกษลักษณ์ กล่าวว่า องค์กรจำนวนมากยังคงสับสนระหว่าง ESG และ CSR โดยมองว่าทั้งสองสิ่งนี้มีความหมายใกล้เคียงกัน แต่ในความเป็นจริง CSR เป็นเพียงกิจกรรมหนึ่งขององค์กร ขณะที่ ESG คือสิ่งที่ฝังลึกตั้งแต่ระดับวิสัยทัศน์ นโยบาย ไปจนถึงการดำเนินงานในทุกภาคส่วน
“CSR เป็นกิจกรรม แต่ ESG คือเครื่องมือเปลี่ยนผ่านธุรกิจจากการเน้นตัวผลิตภัณฑ์ไปสู่การเน้นคุณค่า” ดร.เกษลักษณ์ กล่าว
นอกจากการเปลี่ยนโฟกัสทางธุรกิจแล้ว ESG ยังทำหน้าที่บริหารความเสี่ยงทั้งด้านกฎหมายและภาพลักษณ์ พร้อมเป็นตั๋วผ่านประตูสำหรับห่วงโซ่อุปทานระดับโลก และสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันในการดึงดูดนักลงทุนและบุคลากรที่มีความสามารถให้เข้ามาร่วมงาน
3 สาเหตุที่ ESG ในองค์กรมักไม่ประสบผลสำเร็จ
ดร.เกษลักษณ์ ระบุว่า หลายองค์กรไม่สามารถขับเคลื่อน ESG ให้เกิดขึ้นจริงได้จาก 3 สาเหตุหลัก
- พนักงานไม่รู้ความหมายของ ESG และมองว่าเป็นเรื่องของผู้บริหาร ไม่ใช่หน้าที่ของตนเอง
- พนักงานมองว่า ESG เป็นการเพิ่มภาระงาน เนื่องจากมี KPI หลักที่ต้องทำอยู่แล้ว
- พนักงานจำนวนมากอยู่ในวัย Sandwich Generation ที่มีภาระดูแลทั้งพ่อแม่และลูก จึงมองว่าต้องเอาชีวิตรอดก่อนที่จะไปรักษ์โลก
เพื่อแก้ปัญหานี้ ดร.เกษลักษณ์ เสนอ “สมการความร่วมมือ” (Engagement Equation) คือ ความร่วมมือเท่ากับการให้ความหมายคูณด้วยผลประโยชน์คูณด้วยการมีส่วนร่วม องค์กรต้องทำให้พนักงานเห็นว่าสิ่งที่ทำมีความหมายและตอบโจทย์ผลประโยชน์ของพวกเขาด้วย
“พนักงานจะร่วมมือเมื่อเขามองเห็นว่าสิ่งที่ทำมีความหมายและตอบโจทย์ชีวิตของเขา ไม่ใช่แค่ตอบโจทย์องค์กร” ดร.เกษลักษณ์ กล่าว
ปรับมุมมอง ESG ไม่ใช่งานเพิ่ม แต่แทรกอยู่ใน KPI เดิม
ดร.เกษลักษณ์ ชี้ให้เห็นว่า แท้จริงแล้วองค์กรสามารถปรับมุมมองให้ ESG เป็นส่วนหนึ่งของ KPI เดิมที่ทำอยู่แล้ว โดยยกตัวอย่างว่า ฝ่ายผลิตที่มีเป้าหมายลดต้นทุนก็คือ ESG ในส่วนของสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับการลดการใช้ทรัพยากร หรือฝ่ายทรัพยากรบุคคลที่ทำกิจกรรมสร้าง Well-being ให้พนักงานเพื่อแก้ปัญหาความเครียดหรือภาวะหมดไฟ (Burnout) นั่นก็คือตัว S (Social) ใน ESG
“เราไม่ต้องสร้างงานใหม่ เราต้องปรับมุมมองว่างานเดิมของเราคือ ESG อยู่แล้ว เพียงแต่เราไม่เคยตั้งชื่อมัน” ดร.เกษลักษณ์ กล่าว
5 ตัวชี้วัดและระบบปฏิบัติการสร้างวัฒนธรรมรักษ์โลก
ในการนำ ESG สู่การปฏิบัติจริง ดร.เกษลักษณ์ เสนอตัวชี้วัด 5 ข้อที่องค์กรสามารถวัดผลได้ชัดเจน ได้แก่ การลดขยะฝังกลบ (Landfill) อัตราการนำไปรีไซเคิล การลดขยะเศษอาหาร (Food Waste) การลดการใช้กระดาษ และระดับความร่วมมือของพนักงาน (Engagement)
ดร.เกษลักษณ์ กล่าวถึงบุคลากรที่มีบทบาทสำคัญในเรื่องนี้ว่า “แม่บ้านคือบุคลากรที่ทรงคุณค่ามากในเรื่องการแยกขยะ เพราะสามารถช่วยแยกขวดพลาสติกเพื่อนำไปขายหรือรีไซเคิลได้”
การสร้างวัฒนธรรมรักษ์โลกไม่ใช่แค่การนำถังขยะ 4 สีมาตั้งไว้ เพราะสุดท้ายคนก็ทิ้งรวมกันอยู่ดี องค์กรต้องออกแบบระบบที่เข้าใจง่ายและครอบคลุม เช่น การใช้ภาพระบุชัดเจนว่าถังไหนใส่เศษอาหารหรือขวดพลาสติก โดยไม่ต้องพึ่งแค่สี การเน้นลดขยะจากต้นทาง (Refuse/Reduce) เช่น ให้พนักงานพกแก้วหรือกล่องข้าวมาเอง และการจัดซื้อวัสดุที่รีไซเคิลได้พร้อมนโยบายสนับสนุนคู่ค้าสีเขียว รวมถึงการรณรงค์ให้พนักงานตักอาหารแต่พอดีและทานให้หมดเพื่อลดขยะเศษอาหาร
AI ใน 3 มิติ: วัดผล วิเคราะห์ และสร้างแรงจูงใจ
คุณประกาศิตกล่าวว่า AI และเทคโนโลยีจะเข้ามาช่วยองค์กรขับเคลื่อน ESG ได้ใน 3 มิติหลัก คือ การวัดผล (Measurement) การวิเคราะห์ (Analytics) และการนำเสนอกิจกรรม (Activity)
ในด้านสิ่งแวดล้อม มีการใช้ Smart Platform ของคนไทยที่สามารถจับสัญญาณเซ็นเซอร์ได้ทุกค่าย ทดแทนระบบ SCADA เดิม เพื่อวัดคุณภาพน้ำ อากาศ และอุณหภูมิที่ปล่อยออกจากโรงงาน คุณประกาศิตกล่าวว่า มีการติดตั้งใช้งานจริงที่อมตะนคร พร้อมทั้งใช้ระบบเทคโนโลยีบันทึกเวลาเข้าออกงานเพื่อคำนวณจำนวนคนที่ส่งผลต่อคาร์บอนฟุตพรินต์ เช่น การใช้แอร์และน้ำในอาคาร ให้มีความแม่นยำที่สุด
ในด้านสังคม มีการใช้ AI และแบบสำรวจออนไลน์เพื่อมอนิเตอร์สุขภาพจิต (Mental Wellbeing) วัดระดับความเครียด และภาวะหมดไฟของพนักงานแบบเรียลไทม์ นอกจากนี้ยังมีแพลตฟอร์ม “เกษียณสุข” สำหรับให้ความรู้ด้านการวางแผนการเงินแก่พนักงาน และพาร์ทเนอร์ XCL ที่เชี่ยวชาญด้านการจัดกิจกรรมสุขภาพองค์กร เช่น กิจกรรมกีฬาของ King Power ซึ่งสามารถนำผลลัพธ์ไปใส่ในรายงาน ESG ได้
ในด้านธรรมาภิบาล มีการใช้แอปพลิเคชัน WC Realmex ส่ง Government Checklist ทบทวนความรู้พนักงาน เช่น เรื่อง PDPA หรือ Data Security ทุกๆ 6 เดือน เพราะพนักงานมักจะลืมความรู้เหล่านี้เมื่อเวลาผ่านไป และใช้ AI ช่วยคัดกรองเรซูเม่เพื่อลดอคติ (Bias) โดยไม่แบ่งแยกเพศหรืออายุ
ระบบรางวัลลดภาระองค์กร สร้างแรงจูงใจพนักงาน
คุณประกาศิต กล่าวถึงการนำระบบสะสมแต้ม (Point/Rewards) มาใช้เมื่อพนักงานร่วมกิจกรรม ESG โดยมีจุดเด่นคือระบบ “Onboard Rewards” ที่พนักงานสามารถนำแต้มไปแลกของรางวัลในระบบได้ทันทีตามความพอใจ
“ระบบนี้ช่วยแก้ปัญหาที่บริษัทต้องเสียเวลาไปจัดซื้อของรางวัลเอง ซึ่งอาจจะไม่ถูกใจพนักงานทุกคน” คุณประกาศิต กล่าว
6 หลักการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ
ดร.เกษลักษณ์ เน้นย้ำว่าในขณะที่ AI มักตั้งคำถามว่า “ฉันทำได้ไหม?” หลักการ ESG จะต้องตั้งคำถามว่า “ทำอย่างไรเพื่อไม่ให้เกิดความเสี่ยง?”
องค์กรจึงต้องมีหลักการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ หรือ AI Guardrails จำนวน 6 ข้อ
- Fairness/Bias คือความเท่าเทียมปราศจากอคติในการคัดเลือกคน
- Transparency คือความโปร่งใสรู้ว่า AI มีระบบคิดหรือตัดสินใจอย่างไร
- Accountability คือมีผู้รับผิดชอบและกลไกการเยียวยาหากเกิดข้อผิดพลาด
- Data Privacy คือการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและการขอความยินยอม (Consent)
- Security คือการปกป้องระบบให้ปลอดภัย
- Human Oversight คือการควบคุมโดยมนุษย์เสมอ
ทิศทางธุรกิจในอนาคตหลีกเลี่ยง ESG และ AI ไม่พ้น แต่องค์กรที่ประสบความสำเร็จจะไม่ใช่เพียงองค์กรที่นำเทคโนโลยีมาใช้ได้เร็วที่สุด หากแต่เป็นองค์กรที่สามารถทำให้พนักงานทุกคนเห็นว่า ESG ไม่ใช่งานที่เพิ่มขึ้น แต่คืองานเดิมที่ทำอยู่แล้วซึ่งมีความหมาย และใช้ AI เป็นเครื่องมือสนับสนุนการทำงานเหล่านั้นให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยไม่ละเลยหลักธรรมาภิบาลที่เข้มงวด
ท้ายที่สุด ไม่ว่าเทคโนโลยีจะล้ำหน้าเพียงใด มนุษย์ยังคงเป็นผู้ควบคุมและกำหนดทิศทางในการนำไปใช้งานให้เกิดประโยชน์และยั่งยืนที่สุด
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
สภาพัฒน์-เวิลด์แบงก์-กสิกรไทย ดัน NCA ชี้ ‘ถ้าวัดไม่ได้ก็เดินหน้าไม่ได้’
Green Logistics ลดคาร์บอน ลดต้นทุนไม่ต้องเริ่มที่ EV
