TH | EN
TH | EN
หน้าแรก Columnist “บ๊ะจ่าง” ของกินดั้งเดิมชนชาติไท

“บ๊ะจ่าง” ของกินดั้งเดิมชนชาติไท

เทศกาลไหว้บ๊ะจ่างวันที่ 14 มิถุนายนปีนี้ ผ่านไปแล้วแบบเหงา ๆ เพราะพิษจากสถานการณ์โควิด-19

แต่ข่าวที่เป็นสีสันแบบคาดไม่ถึง ก็คือ ที่มณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน มีการเผยโฉมหุ่นยนต์สองตัวที่สามารถทำบ๊ะจ่างอย่างคล่องแคล่ว เริ่มตั้งแต่ การห่อ การมัด จนใส่หม้อต้มสำเร็จออกมาเป็นบ๊ะจ่างที่พร้อมกินได้

เราอาจคิดไม่ถึงว่า เรื่องแค่นี้ทำไมต้องลงทุนพัฒนาหุ่นยนต์มาทำแทนคนด้วย ผมคิดว่าน่าจะเป็นเพราะจีนอยู่ในช่วงเร่งพัฒนาเทคโนโลยีหุ่นยนต์ การสร้างงานที่ตอบสนองความต้องการในชีวิตประจำวันได้เป็นตัวอย่างที่ดี

จากประสบการณ์ที่เคยเห็นการทำบ๊ะจ่างของคุณย่ากับคุณแม่ รู้ได้เลยว่าขั้นตอนการห่อเป็นงานที่ต้องใช้ทักษะ เพราะการห่อด้วยใบไผ่ทรงยาวให้ได้รูปทรงสามเหลี่ยมไม่ง่ายนัก อีกทั้งตอนมัดต้องอาศัยเทคนิคนำเชือกผูกติดกับเสาไว้เป็นพวง ดึงเชือกมามัดทีละห่อด้วยมือข้างเดียวจนได้เป็นพวงใหญ่ค่อยนำไปต้มให้สุก

ต้องเข้าใจว่าในประเทศจีนมีการบริโภคบ๊ะจ่างเป็นอาหารเช้าแบบเดียวกับทางภาคใต้ของไทย แต่ปริมานความต้องการมหาศาลจนต้องมีสายพานการผลิตกันเป็นล่ำเป็นสัน

เคยดูสารคดีโรงงานทำบ๊ะจ่างขนาดใหญ่ของจีน ขั้นตอนการห่อและมัดใช้แรงงานชายหนุ่มที่มีความชำนาญมาก เขาทำงานรวดเร็วแข่งกับเวลาเป็นวินาที มัดห่อแล้วห่อเล่าแบบ non-stop ราวกับเครื่องจักรเลย ดังนั้น การมีหุ่นยนต์มาช่วยก็อาจเป็นสิ่งจำเป็นของจีน

ในเมืองไทยเวลานี้คงเหลือผู้มีทักษะทำบ๊ะจ่างเองได้น้อยแล้ว ช่วงเทศกาลส่วนใหญ่อาศัยซื้อจากผู้ผลิตที่คุ้นเคย แต่เดี๋ยวนี้ก็สามารถสั่งซื้อทางออนไลน์จากแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซได้ด้วย

บ๊ะจ่าง หรือที่คนไทยเรียกว่า ขนมจ้าง ทำจากข้าวเหนียวห่อด้วยใบไผ่ให้ได้รูปทรงสามเหลี่ยมที่สวยงาม มีด้วยกันสองชนิด คือแบบอาหารคาว และแบบของหวาน

ชนิดอาหารคาวจะมีไส้ประกอบด้วยหลายอย่างแล้วแต่สูตรของใคร หลักๆ คือ เนื้อหมู กุนเชียง ถั่วลิสง เห็ดหอม ผัดรวมกัน ปรุงรสทั้งเค็มและหวาน เผ็ดร้อนด้วยพริกไทย เรียกว่า “บ๊ะจ่าง” ตามสำเนียงจีนฮกเกี้ยน และแต้จิ๋ว

เดี๋ยวนี้ไส้บ๊ะจ่างหรูหรากว่าสมัยผมเป็นเด็กมาก มีการใส่ไข่แดงเค็ม กุ้งแห้ง แปะก้วย บางรายเติมหวานด้วยเผือกกวน ทำให้น่ากินขึ้นมาก ลูกใหญ่ขึ้น แต่ราคาก็แพงขึ้นมากเช่นกัน

อีกชนิดเป็นแบบจืดห่อสามเหลี่ยมขนาดเล็ก (คล้ายข้าวต้มน้ำวุ้น) เรียกว่า “กีจ่าง” เป็นข้าวเหนียวล้วน ไม่มีไส้ เนื้อข้าวเหนียวสีเหลืองใส เป็นของหวานกินเปล่า ๆ หรือจิ้มกินกับน้ำตาลทราย หรือน้ำตาลอ้อยก็ยิ่งอร่อย

จำได้ว่าคุณย่าจะใช้เปลือกทุเรียนเผาเป็นเถ้า นำเถ้านั้นมาแช่น้ำหลายวันทำน้ำด่างสำหรับแช่ข้าวเหนียว ทำให้ข้าวเหนียวที่สุกจากการต้มเป็นสีเหลืองใส เนื้อนุ่มเหนียว มีกลิ่นหอมเล็กน้อย

การไหว้บ๊ะจ่าง เป็นเทศกาล 5 ค่ำ เดือน 5 ตามปฏิทินทางจันทรคติ คนจีนแต้จิ๋วเรียกว่า “โหงวเหว่ยโจ่ย” (เทศกาลเดือนห้า) มีประวัติว่ามาจากการระลึกถึงวันที่กวีเอกผู้จงรักภักดีต่อบ้านเมืองแห่งรัฐฉู่ ปลายยุคจั้นกั๋ว (พ.ศ. 67-322) นามว่าชีหยวน กระโดดน้ำเสียชีวิต หลังจากถูกฮ่องเต้เนรเทศเพราะพวกขุนนางกังฉินรวมหัวกันใส่ร้าย

ชาวบ้านที่นับถือท่านต่างออกเรือตามหาศพ โดยเตรียมอาหารไปโปรยลงแม่น้ำเพื่อล่อให้สัตว์น้ำมากิน จะได้ไม่กัดกินซากศพของชีหยวน

พวกเขาทำเช่นนี้ในวัน 5 ค่ำ เดือน 5 ต่อเนื่องได้ 2 ปี จนมีชาวบ้านผู้หนึ่งฝันว่าชีหยวนมาบอกว่าอาหารที่นำไปโปรยถูกสัตว์น้ำกินเสียหมด ชีหยวนแนะนำให้นำอาหารห่อด้วยใบไผ่ก่อนโยนลงน้ำ เพื่อทำให้สัตว์น้ำเข้าใจว่าเป็นต้นไม้ และไม่แย่งกินอาหารนั้น ปีต่อ ๆ มาชาวบ้านจึงห่ออาหารด้วยใบไผ่แล้วโยนลงน้ำเพื่อเซ่นไหว้กวีผู้นี้ สืบต่อกันกลายเป็นที่มาของการไหว้บ๊ะจ่างเช่นทุกวันนี้

ปัจจุบันในประเทศจีนเรียกว่า เทศกาลตวนอู่ ถือเป็นเทศกาลใหญ่ที่สำคัญเพราะมีความเกี่ยวเนื่องด้วยฤดูกาล ความเชื่อ พิธีกรรม การรำลึกถึงวีรชน และการเฉลิมฉลองรวมอยู่ด้วยกัน

โดยทุกปีจะมีเทศกาลแข่งเรือมังกรที่ยิ่งใหญ่จัดในแม่น้ำฉางเจียง (แยงซีเกียง) มีการกินบ๊ะจ่าง หรือชาวจีนเรียกว่า “จ้งจื่อ” เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีเฉลิมฉลองเทศกาล นอกจากนี้ ทางการจีนยังกำหนดให้เป็นวันกวีแห่งชาติของจีนด้วย

อย่างไรก็ตาม ในการสัมมนาวิชาการเรื่องพิธีกรรมเกี่ยวกับข้าวของชนเผ่าไทในอาเซียน ซึ่งจัดขึ้นที่สำนักพิพิธภัณฑ์และวัฒนธรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อปี 2556 มีตัวแทนชาวไทจากประเทศเพื่อนบ้าน และจากจีนตอนใต้เข้าร่วมด้วย

มีประเด็นการพูดคุยกันเกี่ยวข้องกับที่มาของขนมจ้างว่า ไม่ได้เริ่มมาจากชาวจีน แต่บรรพบุรุษชนชาติไทเป็นผู้ริเริ่มประเพณีทำขนมจ้างขึ้นมา โดยเทียบยุคสมัยตามตำนานที่มาของเทศกาล 5 ค่ำ เดือน 5 จะเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่ชนชาติไทตั้งอาณาจักรอ้ายลาวอยู่แถบตอนใต้ลุ่มน้ำแยงซีเมื่อ 2,200-2,400 ปีก่อน

สิ่งสำคัญที่ยืนยันความเป็นประเพณีของชนชาติไทที่สืบทอดต่อกันมามี 2 ประการ คือ การใช้ข้าวเหนียวเป็นวัตถุดิบหลัก และเอกลักษณ์รูปทรงสามเหลี่ยมห่อด้วยใบไม้ ซึ่งในปัจจุบันจะพบว่านอกจากขนมจ้างแล้ว ขนมเทียนเข้าเกณฑ์สองข้อนี้อย่างชัดเจน

ข้อสนับสนุนว่าขนมจ้างเป็นของชนชาติไท เนื่องจากแต่เดิมชาวจีนฮั่นที่อยู่ทางตอนเหนือแถบลุ่มน้ำฮวงโหไม่รู้จักวิธีกินข้าวเหนียว พวกเขากินแต่อาหารที่ทำจากข้าวสาลีเป็นหลัก เช่น หมั่นโถว มีแต่ชนชาติไทเท่านั้นที่รู้จักการกินข้าวเหนียว

ภายหลังยุคสามก๊กชาวจีนฮั่นแผ่ขยายอำนาจลงมาทางใต้ มีการบังคับชนพื้นเมืองให้ยอมรับวัฒนธรรมของตน เช่น การไหว้เจ้าตรุษจีน จึงเกิดการนำขนมเข่ง ขนมเทียน บ๊ะจ่าง ที่ทำจากข้าวเหนียวมาไหว้เจ้าตรุษจีนด้วย

ทุกวันนี้ชนชาติไทในดินแดนภาคใต้ของจีน แถบมณฑลยูนนาน กวางตุ้ง กวางสี ยังคงปลูกข้าวเหนียว และใช้ข้าวเหนียวทำขนมจ้างรูปร่างต่าง ๆ เซ่น ไหว้ผีบรรพชน หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของท้องถิ่น เช่นเดียวกับวัฒนธรรมของคนไท-ลาวในอุษาคเนย์

สุจิตต์ วงษ์เทศ นักประวัติศาสตร์และโบราณคดี ที่สนใจศึกษาเกี่ยวกับชนชาติไทมานานหลายสิบปี ยืนยันว่าคนตระกูลไทย-ลาว มอญ-เขมร เดิมกินข้าวเหนียวเป็นอาหารหลักมาก่อน โดยมีร่องรอยหลงเหลือตามท้องถิ่นดั้งเดิมจากพิธีกรรมใช้ข้าวเหนียวเป็นอาหารไหว้ผี ซึ่งแสดงให้เห็นว่าบรรพชนเดิมกินข้าวเหนียว ดังนั้น ขนมที่ทำจากข้าวเหนียวใช้ไหว้เจ้าในเทศกาลตรุษจีน จึงเป็นเครื่องแสดงสายสัมพันธ์เชิงเครือญาติวัฒนธรรมข้าวเหนียวเก่าแก่ร่วมกัน

สมชัย อักษรารักษ์

ที่มา: ฟื้นฝอยหาอดีต

ขอบคุณภาพจาก: Thaiphdinchina

STAY CONNECTED

6,806แฟนคลับชอบ
0ผู้ติดตามติดตาม

Lastest News

คาร์โก้ การบินไทย ขนส่งวัคซีนป้องกันโควิด-19 อย่างต่อเนื่อง อีก 1 ล้านโดส

บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) โดยฝ่ายการพาณิชย์สินค้าและไปรษณียภัณฑ์ ร่วมกับ ฝ่ายบริการคลังสินค้าและไปรษณียภัณฑ์ ได้รับความไว้วางใจจากราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ ให้ปฏิบัติภารกิจขนส่งวัคซีน "ซิโนฟาร์ม" จำนวน 1 ล้านโดส

เด็กไทย สร้างแอนิเมชั่นส่งยานอวกาศสู่นอกโลก จากเกม Minecraft

มีผลงานเด็กไทยเด็ดๆมาอวดกันอีกแล้ว สำหรับ"บิ๊ก- สิทธิพันธ์ หิรัตพันธุ์"เจ้าของช่อง "BikMCTH " ครีเอเตอร์ภายใต้สังกัด Online Station ผู้ที่เคยสร้างสรรค์ผลงานสุดคูลในสไตล์ Short Movie

สถานทูตออสเตรเลีย แนะเด็กไทยใช้ Thailand learning ศึกษาตลอดชีวิต

สถานทูตออสเตรเลีย ได้ร่วมกับมูลนิธิเอเชียประจำประเทศไทย ได้จัดทำเว็บพอร์ทัลการเรียนรู้บนโลกออนไลน์ ภายใต้ชื่อ www.thailandlearning.org

บี.กริม ช่วยเหลือชุมชนชาวสระแก้วฝ่าวิกฤติ โครงการ “บี.กริม บวร”-โรงเรียน อ.ฮ. ลิงค์

จังหวัดสระแก้ว ถือเป็นหนึ่งในพื้นที่ควบคุม 25 จังหวัด ที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 โดยเฉพาะในอำเภออรัญประเทศ ซึ่งมีพรมแดนติดกับประเทศกัมพูชา

เยาวชนนักออกแบบ ร่วมการแข่งขันรถยนต์ไฟฟ้า GREENPOWER

Rolls-Royce Motor Cars มีความยินดีที่จะประกาศว่า โซเฟีย เป็นผู้ชนะประจำภูมิภาคของสหราชอาณาจักรจากโครงการ Young Designer Competition ของโรลส์-รอยซ์ที่จัดขึ้นในปีพ.ศ. 2563

โรบินฮู้ด ต่อมาตรการ “เราช่วยคุณ คุณช่วยร้าน” ส่งฟรีทุกออเดอร์อีก 8 วัน

"ธนาคารไทยพาณิชย์" และ "โรบินฮู้ด" แพลตฟอร์มฟู้ดเดลิเวอรีสัญชาติไทย ในเครือธนาคารฯ ตระหนักถึงความเดือดร้อนของสังคมไทยที่มีต่อสถานการณ์โควิด-19

ไปรษณีย์ไทย สนง.เขตหลักสี่ เปิด “ศูนย์พักคอย” 118 เตียง รับผู้ป่วยกลุ่มสีเขียว

บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด ร่วมกับ สำนักงานเขตหลักสี่ เดินหน้าสนับสนุนภาคสาธารณสุข จัดตั้ง "ศูนย์พักคอย" จำนวน 118 เตียง รองรับผู้ป่วย COVID-19 ของกรุงเทพมหานคร

เก็บเงินยังไงก็ไม่อยู่ แก้ง่าย ๆ ด้วยกฎเซฟเงินแบบ 50-30-20

ใคร ๆ ก็ฝันอยากมีเงินเก็บกันทั้งนั้น แต่ในสถานการณ์โควิด-19 แพร่ระบาดอย่างนี้ เหล่าคนทำงานโดยเฉพาะเหล่าเฟิร์สจ็อบเบอร์ (First jobber) หรือแม้แต่มนุษย์ออฟฟิศวัยหลักเลขสองปลาย ๆ

‘ศรีสวัสดิ์’ ผนึกพันธมิตร ลุยธุรกิจประกัน บริการเร็วทันใจ คุ้มครองครบจบ

ศรีสวัสดิ์ จับมือพันธมิตรบริษัทประกันชั้นนำ รุกตลาดนายหน้าประกันเปิดรับทำประกันทุกชนิด ชูจุดเด่น ‘สินเชื่อและประกันครบ จบที่ศรีสวัสดิ์’

AstraZeneca ยืนยัน เร่งผลิตและส่งมอบวัคซีนให้ไทย

จดหมายเปิดผนึกถึงเพื่อนพี่น้องชาวไทย โดย เจมส์ ทีก ประธาน บริษัท แอสตร้าเซนเนก้า (ประเทศไทย) จำกัด

MUST READ

ความเป็นส่วนตัวและประสิทธิภาพกับการทำงานร่วมกันใน Chrome

สำหรับคนส่วนใหญ่ อินเทอร์เน็ตเบราว์เซอร์อย่าง Chrome ทำหน้าที่เป็นหน้าต่างสู่การท่องเว็บ ที่ซึ่งคุณจะได้อ่านข่าวสารล่าสุด ค้นหาของขวัญที่ใช่

โลกแห่งการค้ายุคใหม่ เร่งการพลิกฟื้น เศรษฐกิจของประเทศไทย

โควิด-19 ได้เปลี่ยนวิถีชีวิตของพวกเราทุกคน รวมไปถึงวิธีที่เราทำงานและเลือกซื้อของ นี่ถือเป็นสถานการณ์โรคระบาดระดับโลกครั้งแรกที่เกิดขึ้นในยุคดิจิทัล

สตาร์บัคส์ ประเทศไทย เปิดตัวร้านค้าออนไลน์ บน Shopee

สตาร์บัคส์ ประเทศไทย เดินหน้ากลยุทธ์ “Go Digital” เพื่อตอบรับกับไลฟ์สไตล์ของผู้คนที่เปลี่ยนไป ประกาศเปิดตัวร้านค้าออนไลน์อย่างเป็นทางการบน Shopee

ซัมซุง ครอง “แบรนด์ที่ดีที่สุดในเอเชีย” ติดต่อกันเป็นปีที่ 10

ซัมซุง อิเลคโทรนิคส์ คว้าตำแหน่ง “แบรนด์ที่ดีที่สุดในเอเชีย ประจำปี 2021” ต่อเนื่องเป็นปีที่ 10 จากผลการสำรวจของ Asia’s Top 1000 Brands 2021

สถานทูตออสเตรเลีย แนะเด็กไทยใช้ Thailand learning ศึกษาตลอดชีวิต

สถานทูตออสเตรเลีย ได้ร่วมกับมูลนิธิเอเชียประจำประเทศไทย ได้จัดทำเว็บพอร์ทัลการเรียนรู้บนโลกออนไลน์ ภายใต้ชื่อ www.thailandlearning.org
Newsletter

สนใจรับข่าวสารจาก The Story Thailand อัพเดตก่อนใคร สมัคร Newsletter กับเราเพียงกรอกอีเมลเท่านั้น