เมื่อกล่าวถึงการนิมนต์พระสงฆ์ ภาพจำของคนส่วนใหญ่มักผูกติดอยู่กับงานบุญขึ้นบ้านใหม่หรือพิธีกรรมทางศาสนาตามวาระต่างๆ ทว่าในอีกมุมหนึ่งของสังคม มีกลุ่มพระสงฆ์อาสาสมัครที่ก้าวข้ามกรอบความคุ้นเคยเดิมๆ มุ่งหน้าเข้าสู่พื้นที่ที่เต็มไปด้วยความเปราะบางที่สุดของชีวิตมนุษย์อย่างห้องไอซียู
บทบาทของพระสงฆ์จากโครงการ “คิลานธรรม” ไม่ใช่การเข้าไปประกอบพิธีกรรมปัดเป่าโรคภัย แต่คือการเข้าไปทำหน้าที่เป็นกัลยาณมิตรผู้ประคับประคองจิตใจของทั้งผู้ป่วยและญาติในวาระสุดท้ายของชีวิต ซึ่งถือเป็นศาสตร์และศิลป์ที่ต้องอาศัยทั้งหลักธรรมและการฝึกฝนอย่างลึกซึ้ง
เมื่อพื้นที่ทางอารมณ์สำคัญไม่แพ้การรักษาทางกาย
ในภาวะที่การแพทย์ไม่สามารถยื้อชีวิตผู้ป่วยไว้ได้อีกต่อไป ความเจ็บปวดทางกายอาจสิ้นสุดลง แต่ความทุกข์ทางใจของคนเป็นญาติเพิ่งเริ่มต้น ธนกร จ๋วงพานิช ได้แบ่งปันประสบการณ์ตรงเมื่อครอบครัวต้องตัดสินใจไม่สอดท่อหายใจเพื่อยื้อชีวิตคุณพ่อ ความสับสนและตื่นตระหนกได้ก่อตัวขึ้น ทว่าเมื่อได้รับการแนะนำให้รู้จักกับโครงการคิลานธรรม และพระครูสิทธิสรภิจ พิสุทธิ์ วิสุทฺโธ ได้เดินทางมาถึงโรงพยาบาลเป็นการด่วนในเวลาห้าทุ่ม สถานการณ์กลับเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง พระอาจารย์ไม่ได้เข้ามาเพียงเพื่อสวดมนต์ แต่ท่านเข้ามาช่วยจัดการพื้นที่ทางอารมณ์ แนะนำวิธีพูดคุยกับผู้ป่วยที่กำลังจะจากไป และดึงสติของญาติให้กลับมาตั้งมั่น ผลลัพธ์คือการเปลี่ยนความโศกเศร้าฟูมฟายให้กลายเป็นการยอมรับความจริงด้วยความสงบใจ จนกระทั่งคุณพ่อได้จากไปอย่างสงบ
เช่นเดียวกับกรณีของคุณพิชญ์ ที่สูญเสียคุณพ่อซึ่งป่วยเป็นโรคมะเร็งมายาวนาน ภาระหน้าที่ที่ต้องจัดการมากมายทำให้ไร้คนรับฟัง พระครูปลัดปรัชญา ปิยวาจาโร ได้เข้ามาทำหน้าที่เสมือนผู้ให้คำปรึกษาที่รับฟังความทุกข์ของทุกคนในครอบครัว รวมถึงสามารถพูดคุยเพื่อเยียวยาจิตใจญาติพี่น้องที่เป็นชาวมุสลิมได้อย่างไร้รอยต่อ
ศิลปะแห่งการสื่อสาร เชื่อมโยงใจแม้ไร้เสียง
ความท้าทายสูงสุดประการหนึ่งคือการดูแลผู้ป่วยที่อยู่ในภาวะวิกฤตจนไม่สามารถสื่อสารทางวาจาได้ แนวทางปฏิบัติของพระคิลานธรรมดังที่พระครูปลัดปรัชญา ปิยวาจาโร ได้อธิบายไว้คือการประเมินการรับรู้ โดยท่านจะใช้ความสงบและสติในการสังเกตภาษากายของผู้ป่วย เช่น อัตราการเต้นของชีพจร ความดัน หรือการขยับมือ เพื่อยืนยันว่าผู้ป่วยยังคงรับรู้และอยู่กับปัจจุบัน จากนั้นจึงค่อยๆ สื่อสารและถ่ายทอดความรักความปรารถนาดีจากญาติ เพื่อปลดเปลื้องความกังวลในใจของผู้ป่วย ในขณะเดียวกันก็ดึงกุศลจิตของญาติที่กำลังสับสน โดยจะช่วยดึงเอาความรักความปรารถนาดีที่มีอยู่แล้วในตัวญาติให้ปรากฏชัดขึ้นมาทับความเศร้าหมอง พร้อมชวนให้กลับมาอยู่กับความจริงในปัจจุบัน
จากห้องเรียนสู่ห้องพักฟื้น ที่มาและการฝึกฝนของนักเยียวยา
บทบาทนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ พระครูธรรมรัต (ธนัญชัย เตชปัญโญ) อธิบายว่าเรื่องนี้มีรากฐานมาตั้งแต่สมัยพุทธกาลที่พระพุทธเจ้าทรงสอนให้พระสงฆ์มีหน้าที่เยี่ยมไข้และให้สติผู้ป่วย สำหรับโครงการคิลานธรรมในยุคปัจจุบัน เริ่มต้นขึ้นจากการที่กลุ่มพระสงฆ์ได้เข้าศึกษาในสาขาวิชาชีวิตและความตาย ซึ่งมีการผสมผสานกระบวนการทางจิตวิทยาการให้คำปรึกษา
การฝึกฝนที่สำคัญคือการเรียนรู้จากความทุกข์ของตนเอง พระอาสาสมัครต้องผ่านกระบวนการทำความเข้าใจและเยียวยาความทุกข์ของตนเองก่อน จึงจะสามารถเข้าใจธรรมชาติความทุกข์ของผู้อื่นได้อย่างแท้จริง นอกจากนี้ยังต้องมีสมานัตตา ซึ่งเป็นทักษะสำคัญที่ทำให้พระสงฆ์สามารถเข้าไปรับรู้ความทุกข์ของผู้คนที่อยู่ตรงหน้าได้อย่างลึกซึ้ง เสมือนเข้าไปนั่งอยู่ในใจเขา แต่ไม่ถูกดึงให้จมลงไปในความทุกข์นั้น
คุณค่าของมนุษย์ที่เทคโนโลยีไม่อาจทดแทน
ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์สามารถตอบคำถามและให้คำปรึกษาได้อย่างชาญฉลาด สิ่งหนึ่งที่เทคโนโลยีไม่อาจมอบให้ได้คือความมีชีวิตชีวาและความเป็นมนุษย์ พระครูธรรมรัต (ธนัญชัย เตชปัญโญ) ชี้ให้เห็นว่าการปรากฏตัวของพระสงฆ์ในฐานะกัลยาณมิตร นำมาซึ่งน้ำเสียง ท่าที และพลังงานบางอย่างที่สามารถเปลี่ยนดุลยภาพของห้องที่เต็มไปด้วยความอึดอัดให้กลับมาสงบได้ในทันที ซึ่งเป็นสิ่งที่แบบจำลองภาษาไม่สามารถทำแทนได้
ท้ายที่สุดแล้ว เป้าหมายสูงสุดของโครงการคิลานธรรมไม่ได้หยุดอยู่แค่การเป็นพระบริการส่งด่วนในยามวิกฤต แต่คือการถ่ายทอดองค์ความรู้เหล่านี้ เพื่อให้มนุษย์ทุกคนมีศักยภาพในการดูแลจิตใจกันและกันในวาระสุดท้าย เพื่อให้เราทุกคนสามารถเผชิญหน้ากับความตายและการจากลาได้อย่างสง่างามและเบิกบานใจในที่สุด
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
โภชนาการวัยเก๋ากับ “เชฟทักษ์”: เคล็ดลับกินสู้โรค ไกลเตียง
ชรานคร: เสียงสะท้อนจากความเงียบ และเมืองที่โอบกอดเราในวันบั้นปลาย
