โลกนี้มีความจริงอยู่ 2 ด้าน เรียกว่าด้านมืด กับด้านสว่าง และก็เป็นเรื่องแปลกที่เมื่อเราเห็นด้านหนึ่ง ก็มักจะไม่เห็นอีกด้านหนึ่ง เราจึงถูกสอนเสมอว่าอย่าเชื่อหรือให้น้ำหนักในด้านเดียว เพราะยังมีอีกด้านที่คุณมองไม่เห็น
ทำให้นึกถึง Pink Floyd วงดนตรีชื่อดังในยุค 70 เคยเขียนเพลง The Dark side of the moon เนื้อหาของเพลงบ่งบอกว่าความสว่างของดวงจันทร์ก็มีด้านมืดที่มองไม่เห็น (หรือตั้งใจที่จะไม่เห็น) ความมืดที่มองไม่เห็นนั้น ไม่ได้หมายความว่าไม่มี
“อาจจะอยู่ใกล้กว่าที่เราคิด อาจเป็นสิ่งที่เรามองข้าม” การรับมือกับสิ่งมองไม่เห็น เราสามารถเรียกมันว่า “ความเสี่ยง” ในการบริหารจัดการสมัยใหม่ บรรจุการบริหารความเสี่ยง ให้สามารถรับมือกับสิ่งที่มองไม่เห็นหรือไม่รู้ กระบวนวิชามีหลายขั้นตอน หลากวิธีตั้งแต่การยอมรับ ลดหรือควบคุม ถ่ายโอนกระจาย (ความเสี่ยง) และหลีกเลี่ยง ซึ่งในการจัดการความเสี่ยงในตัวบุคคล เราจะใช้การมีเงินสำรอง (เผื่อฉุกเฉิน) การบริหารความเสี่ยงด้วยประกันชีวิตและประกันสุขภาพเป็นเครื่องมือสำคัญ
แต่เชื่อไหม “หนี้” คือปัญหาและเป็นอุปสรรคที่ทำให้เรารับมือความเสี่ยงไม่ได้เลย ทุกวันนี้เราจึงมีแต่การรับมือแบบเฉพาะหน้า เรียกว่า “วัดดวง”กันไปวันต่อวัน
ทำให้นึกถึงเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา ได้มีโอกาสไปงานเลี้ยงรุ่นเพื่อนสมัยมัธยม ที่จะมีโอกาสพบปะกันปีละ 2 ครั้ง หลังจากพูดคุยกันตามประสาเพื่อนฝูงที่ไม่ได้เจอกันนาน เรากับเพื่อนสนิท 4-5 คน คุยกันตั้งแต่เรื่องใกล้ตัว อย่างเช่นสุขภาพ (ของชายวัย 60 กว่า) ไปจนถึงครอบครัว ชีวิตของลูกหลานว่าเติบโตก้าวหน้าไปมากแค่ไหน จนมาถึงเรื่องไกลออกมาอีกนิด ซึ่งหนีไม่พ้นเรื่องเศรษฐกิจที่เพื่อนฝูงในกลุ่มมาจากหลากหลายอาชีพ เป็นเถ้าแก่ใหญ่ก็มี เป็นผู้ประกอบการขนาดเล็ก บางคนอยู่กับวงการค้า ในอีกหลายคนเป็นพนักงานองค์กรที่ตอนนี้ใช้ชีวิตในวัยเกษียณ
เมื่อถูกตั้งคำถามว่า เศรษฐกิจเป็นอย่างไรบ้าง หั่งเช้งอยู่ในสภาพไหน เป็นเรื่องแปลกที่เพื่อนในกลุ่มแม้จะมีความหลากหลายแต่ต่างตอบเป็นเสียงเดียวกันว่า “แย่” บางคนสำทับเพิ่มว่า “แย่กว่าช่วงโควิดเสียอีก”
เพราะช่วงโควิดเป็นช่วงที่เราหวาดกลัวการติดต่อของเชื้อโรคที่ไม่เคยพบเห็นมาก่อน มาตรการป้องกันจึงถูกนำมาใช้ ไม่ว่าจะเป็นหน้ากากอนามัย หรือแอลกฮอลล์กลายเป็นอุปกรณ์ติดตัว
เพื่อนที่เป็นพ่อค้าบอกว่าท่ามกลางความหวาดกลัวโควิด ทำให้ผู้คนห่างออกจากกัน แต่การค้ายังมีการเคลื่อนไหว แม้จะต้องปรับวิธีไปบ้าง แต่กับเศรษฐกิจปีนี้ เพื่อนที่เป็นพ่อค้าส่ายหน้าบอกไม่ไหว ตลาดเงียบมาก ในขณะเพื่อนที่อยู่ในวันเกษียณบ่นเรื่องราคาสินค้าบอกราคาสินค้า ปรับตัวสูงขึ้นเรื่อย ๆ
ในวันที่รายได้เท่าเดิม แต่รายจ่ายกลับเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ และมีทีท่าจะยืดเยื้อไปอีกนาน ทั้งจากสาเหตุจากภายนอกและภายใน พวกนักเศรษฐศาสตร์บางท่านเรียกว่า เป็นปรากฎการณ์เงินเฟ้อปะทะเงินฝืด ซึ่งยังไม่มีใครบอกได้ว่าปรากฎการณ์นี้จะสิ้นสุดเมื่อไร แต่ความรุนแรงส่งผลกระทบกับกลุ่มธุรกิจขนาดกลางและเล็ก รวมทั้งรากหญ้าที่หากินกันไปวัน ๆ นอกจากไม่ได้มีแผนรับความเสี่ยง ยังมีหนี้กดทับให้สถานการณ์หนักต่อคนและธุรกิจ
ความผิดพลาดอย่างหนึ่งของคนเรา คือการปล่อยให้หนี้เกิดขึ้น โดยไม่แก้ไขแล้วปล่อยบานปลาย โดยไม่พยายามแก้ไข
ทำให้นึกถึงเพจเจาะเวลาหาอดีต ในข้อความตอนหนึ่งที่มองเรื่องความผิดพลาดในชีวิตของคนเรา ได้เขียนตอนหนึ่งไว้ว่า“ไม่มีใครสามารถลบความผิดพลาดในอดีตได้ และการให้อภัยก็ไม่ได้หมายความว่าความเสียหายที่เกิดขึ้นไม่สำคัญ การให้โอกาสสักครั้งได้พิสูจน์ตัวเอง (อีกครั้ง) อาจเป็นสิ่งที่เปลี่ยนชีวิตไปตลอดกาล
บทความอื่น ๆ ของผู้เขียน
ใช้ก่อนผ่อนทีหลัง ที่เป็นเหรียญ 2 ด้าน
หนี้เด็ก…กับดักของเด็กสร้างตัว
