คนที่มีความฝันเหมือนกัน อาจมีโอกาสไปถึงเป้าหมายต่างกันมาก เพราะบางคนเริ่มต้นพร้อมทรัพยากรและแรงสนับสนุน ขณะที่บางคนต้องจัดการภาระในชีวิตก่อนจะมีโอกาสเลือกเส้นทางของตัวเอง การเพิ่มทางเลือกให้ผู้คนจึงต้องทำทั้งการลดความเหลื่อมล้ำ พัฒนาสวัสดิการและบริการสาธารณะ ตลอดจนเปิดโอกาสให้คนได้ค้นพบและใช้ความสามารถ โดยไม่ถูกจำกัดด้วยค่านิยมเรื่องอาชีพ เพศ อายุ หรือความเชื่อที่มีต่อตัวเอง
ประเด็นเหล่านี้เป็นสาระสำคัญ จากวงเสวนาภายใต้แนวคิด Endless Possibilities ในงานครบรอบ 8 ปี The People ซึ่ง ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร จาริณี เมธีกุล ศิลปินผู้ก่อตั้ง 21/3 Art Studio ท้อฟฟี่ แบรดชอว์ Chief Storytelling Officer และ บุณยกร ดำรงรัตน์ ที่ปรึกษาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์ถึงข้อจำกัดและจุดเปลี่ยนในชีวิต ตั้งแต่โครงสร้างเมืองที่กระทบการใช้ชีวิต ไปจนถึงการได้รับโอกาสจากคนรอบตัวที่ช่วยให้มองเห็นเส้นทางอาชีพใหม่
ลดช่องว่างต้นทุนชีวิตด้วยสวัสดิการ
จาริณี อธิบายความเหลื่อมล้ำด้วยภาพของคน 4 คนที่อยากขึ้นไปชั้น 2 เหมือนกัน แต่คนแรกเกิดมาพร้อมลิฟต์ คนที่ 2 มีบันได คนที่ 3 ไม่มีบันได ส่วนคนที่ 4 เริ่มจากชั้นใต้ดินและมีหนี้ติดตัว แม้ทุกคนจะมีเป้าหมายเดียวกัน แต่ภาระและวิธีเดินทางไปถึงเป้าหมายแตกต่างกัน คนที่มีบันไดยังพอใช้แรงเดินขึ้นไปได้ ส่วนคนที่ไม่มีอาจต้องทำงานเพื่อหาบันไดก่อน โดยไม่รู้ว่าจะหาได้หรือไม่ ขณะที่คนซึ่งอยู่ชั้นใต้ดินอาจต้องเผชิญภาระเพิ่มขึ้นก่อนจะขึ้นมาถึงจุดเริ่มต้นของคนอื่น
ภาพเปรียบเทียบนี้ มาจากความเข้าใจที่จาริณีได้รับระหว่างทำรายการประเด็นสังคม โดยเฉพาะเรื่องความเหลื่อมล้ำ ซึ่งทำให้เห็นว่าการมีความฝันไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะมีโอกาสทำตามฝันได้เท่ากัน สิ่งที่เธออยากเห็นจึงเป็นการลดช่องว่างระหว่างคนเหล่านี้ ให้จุดเริ่มต้นอยู่ใกล้กันมากขึ้นและมีทางให้เลือกเดินต่อ เพราะสำหรับคนที่มีภาระมากกว่า ความพยายามที่ต้องใช้ไม่ได้มีเพียงการไปให้ถึงเป้าหมาย แต่ยังรวมถึงการผ่านข้อจำกัดที่คนอื่นไม่ต้องเผชิญด้วย
ศานนท์ มองว่า สำหรับคนจำนวนหนึ่ง แค่ใช้ชีวิตอยู่ในเมืองให้ได้ดีก็เป็นเรื่องยากแล้ว การทำตามความฝันจึงอาจดูเป็นเรื่องห่างไกล หากต้องการให้ผู้คนมีข้อจำกัดน้อยลง สิ่งที่อยากเห็นคือสวัสดิการ ระบบบริการสาธารณะ และโรงพยาบาลที่ดีขึ้น เพื่อให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี เขายังเชื่อมเรื่องนี้กับการตัดสินใจมีลูก เพราะการมีระบบรองรับและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมช่วยให้คนมองเห็นความเป็นไปได้ในการสร้างครอบครัว และเห็นว่าลูกจะเติบโตอยู่ในเมืองที่ดีขึ้นได้อย่างไร
บุณยกร มองเพิ่มเติมว่า ความแตกต่างยังครอบคลุมถึงประสบการณ์และสิ่งที่แต่ละคนมีโอกาสได้รับรู้ บางคนอาจยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าตัวเองอยากทำอะไร เพราะไม่เคยเห็นทางเลือกที่กว้างพอ คนที่เริ่มจากชั้นใต้ดินจึงอาจมองเห็นอนาคตต่างจากคนที่อยู่สูงขึ้นไปแล้ว การเปิดประสบการณ์มีความสำคัญต่อการค้นหาความต้องการของตัวเอง เพราะเมื่อรู้จักสิ่งต่าง ๆ มากขึ้น เป้าหมายในชีวิตก็อาจขยายออกไปหรือเปลี่ยนแปลงได้ อย่างไรก็ตาม เธอเห็นว่าไม่มีปัจจัยใดเพียงปัจจัยเดียวที่เปลี่ยนแล้วจะเพิ่มโอกาสให้ทุกคนได้ทั้งหมด จึงต้องพัฒนาทั้งโครงสร้างพื้นฐานและการสนับสนุนในระดับบุคคลควบคู่กัน
ก้าวข้ามค่านิยม เปิดทางเลือกอาชีพ
ข้อจำกัดอีกด้านเกิดจากการให้คุณค่าของสังคม ท้อฟฟี่ เล่าว่า เขาเติบโตในครอบครัวที่พ่อเป็นแพทย์ แม่เป็นพยาบาล และพี่ชายอยากเป็นแพทย์ เมื่อบอกว่าอยากเป็นนักกีฬายิมนาสติกหรืออยากร้องเพลง กลับไม่ได้รับความชื่นชมเท่ากับตอนที่บอกว่าอยากเป็นแพทย์ ประสบการณ์นี้ทำให้ค่อย ๆ เรียนรู้ว่าคำตอบแบบใดที่ผู้ใหญ่อยากได้ยิน และอาชีพแบบใดได้รับการยอมรับ ความคาดหวังเหล่านี้จึงมีส่วนกำหนดภาพอนาคตของเด็ก ก่อนที่เจ้าตัวจะมีโอกาสค้นหาว่าต้องการทำอะไรจริง ๆ
ท้อฟฟี่ยังยกประสบการณ์เรื่องเพศมาอธิบายว่า การไม่เห็นคนที่มีชีวิตคล้ายตัวเองอยู่ในบทบาทที่หลากหลายส่งผลต่อการมองอนาคตอย่างไร เขาเติบโตมากับสื่อที่มักนำเสนอคนรักเพศเดียวกันเป็นตัวตลก ตัวประกอบ หรือคนที่ผิดหวังในความรัก จึงแทบไม่เห็นภาพที่ทำให้เชื่อว่าตัวเองจะมีชีวิตอีกรูปแบบได้ เช่นเดียวกับเรื่องอายุที่เคยมองว่าคนวัย 40 ปีแก่และผ่านช่วงเวลาที่ดีที่สุดไปแล้ว แต่เมื่อมาถึงวัยนั้นกลับพบว่ายังเริ่มธุรกิจ มีความรักครั้งใหม่ หรือทำสิ่งที่ไม่เคยทำได้ ภาพจำที่ได้รับจากสังคมจึงเปลี่ยนแปลงได้ตามประสบการณ์และความเข้าใจที่เพิ่มขึ้น
การได้รับโอกาสจากคนที่มองเห็นความสามารถเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของท้อฟฟี่ เขาเคยมองว่าการเขียนเป็นงานเพียงอย่างเดียวที่ทำได้ เมื่อมีคนชวนไปเป็นผู้ดำเนินรายการจึงตั้งใจจะปฏิเสธ แต่หลังจากได้พูดคุยและเข้าใจความตั้งใจของผู้ชวน จึงตัดสินใจลองทำ ก่อนจะขยายไปสู่งานพูดในที่สาธารณะ การโค้ชผู้บริหาร และงานด้านภาพลักษณ์ ประสบการณ์นี้ทำให้เขาเห็นว่า การมองตัวเองอยู่ในบทบาทเดียวอาจทำให้ไม่รู้ว่ามีความสามารถด้านอื่น ขณะที่โอกาสจากผู้อื่นช่วยให้ได้ทดลองและค้นพบทางเลือกเพิ่มเติม
จาริณีมีประสบการณ์คล้ายกันจากการวาดรูป แม้ไม่ได้เรียนศิลปะและเคยมองว่าตัวเองวาดรูปไม่เหมือนสิ่งที่วาด แต่เธอยังวาดทุกวันต่อเนื่องหลายปี จนมีโอกาสนำสมุดภาพให้ เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ ดู และได้รับการยืนยันถึงความสามารถพร้อมคำแนะนำให้ทำงานต่อ ก่อนนำไปสู่การจัดนิทรรศการครั้งแรกที่ขายผลงานได้หมด อย่างไรก็ตาม งานครั้งต่อมาไม่ได้ขายดีเช่นเดิม เธอต้องกลับมาทบทวนและหาความสุขจากการวาดรูปอีกครั้ง กระทั่งได้พบผู้มีความบกพร่องทางสติปัญญาที่มีความสุขกับการวาดภาพ จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการทำ 21/3 Art Studio เพื่อเปิดพื้นที่ให้คนกลุ่มนี้ได้สร้างผลงานและภาคภูมิใจในตัวเอง
สร้างคุณค่าในงาน พร้อมสนับสนุนให้ไปต่อ
สำหรับคนที่ยังไม่ได้ทำงานอย่างที่ฝัน ท้อฟฟี่เสนอให้กลับมาพิจารณางานตรงหน้าว่าจะทำให้มีความหมายได้อย่างไร โดยยกประสบการณ์เมื่อครั้งทำงานกับ SCB และได้รับโจทย์ให้ทำโฆษณารับสมัครพนักงานคอลเซ็นเตอร์ เนื่องจากมีพนักงานลาออกอยู่เสมอ เขาเลือกเข้าไปพูดคุยกับพนักงาน แทนที่จะเริ่มจากการสื่อสารรายได้ สวัสดิการ และคุณสมบัติผู้สมัครเช่นเดิม จนพบพนักงานคนหนึ่งที่มองการรับสายวันละ 80–100 สายเป็นโอกาสช่วยคนจำนวนมาก แม้ต้องเผชิญแรงกดดันจากลูกค้าที่โทรเข้ามาพร้อมปัญหาและความโกรธ
เมื่อได้สังเกตการทำงาน ท้อฟฟี่พบว่าพนักงานคนนี้ตั้งใจฟังเพื่อแยกให้ออกว่าลูกค้ามีปัญหาอะไร รู้ว่าจะต้องหาคำตอบอย่างไร และอธิบายได้ว่าได้ดำเนินการอะไรไปแล้ว ขั้นตอนต่อไปคืออะไร และต้องใช้เวลาเท่าใด แม้ไม่ได้แก้ปัญหาได้ทุกเรื่องทันที แต่ลูกค้ายังรับรู้ได้ว่ามีคนใส่ใจ การมองตัวเองเป็นผู้แก้ปัญหาจึงสะท้อนออกมาในวิธีทำงาน ทั้งการฟัง การตั้งสติ และการสื่อสารกับลูกค้า สำหรับท้อฟฟี่ ความรักในงานต้องอาศัยการลงมือออกแบบวิธีทำงานด้วย รวมถึงการพูดคุยกับคนที่เกี่ยวข้องเพื่อให้เห็นว่าสิ่งที่ทำสร้างประโยชน์ให้ใครบ้าง
นอกจากโอกาสเริ่มต้น การสนับสนุนในช่วงที่ยังไม่เห็นความสำเร็จก็มีความหมาย ท้อฟฟี่ เล่าว่า หนังสือหลายเล่มของเขาไม่ได้พิมพ์ซ้ำ และเคยไปงานหนังสือโดยแทบไม่มีคนเข้ามาขอลายเซ็น จนเกิดคำถามกับสิ่งที่ตัวเองทำ แต่ยังมีบรรณาธิการที่เชื่อมั่นและให้เขาเขียนต่อ กระทั่งมีผู้อ่านเดินทางมาขอบคุณและบอกว่างานเขียนมีความหมายต่อชีวิต เหตุการณ์นั้นทำให้รู้ว่าสิ่งที่ทำมีคนอ่านและนำไปใช้ แม้ก่อนหน้านั้นจะยังมองไม่เห็นผลตอบรับ และกลายเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เขาทำงานต่อไป
ศานนท์ มองว่า คนเราไม่จำเป็นต้องรู้ปลายทางของชีวิตตั้งแต่เริ่มต้น เพราะความหมายอาจค่อย ๆ เกิดขึ้นระหว่างทาง เช่นเดียวกับประสบการณ์ของเขาที่เริ่มจากความชอบทำกิจกรรม ไปสู่งานพัฒนาชุมชนและเมือง ก่อนเข้ามาทำงานด้านนโยบาย สิ่งที่ทำต่อเนื่องจึงอาจนำไปสู่บทบาทที่ไม่เคยคาดคิดมาก่อน ขณะที่บุณยกรมองว่า แม้จะเปลี่ยนฐานะหรือสถานะของตัวเองไม่ได้ทันที แต่สามารถเริ่มจากการปรับความคิดและเปิดรับประสบการณ์ใหม่ พร้อมกับช่วยเปิดโอกาสให้คนอื่นในส่วนที่ตัวเองทำได้ การเพิ่มทางเลือกในชีวิตจึงต้องอาศัยทั้งระบบรองรับที่ดีและโอกาสให้คนได้ลงมือค้นหาเส้นทางของตัวเอง
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
The People ก้าวสู่ปีที่ 9 ต่อยอดเรื่องคน สู่ประสบการณ์ร่วม
เมื่อโรคร้ายเจอในคนอายุน้อยลง: แนะวิธีเตรียมสุขภาพ-ค่ารักษาให้พร้อมรับมือ
