บทบาทของดิจิทัลในประเทศไทยไม่ได้เป็นเพียงแค่กระแสการเปลี่ยนแปลง แต่ได้กลายเป็นภารกิจเชิงกลยุทธ์ของสำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ – BDE) หรือ สดช. ภายใต้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม โครงการ Thailand Digital Outlook ซึ่งดำเนินการต่อเนื่องเป็นปีที่ 7 จึงเปรียบเสมือนเข็มทิศสำคัญในการจัดเก็บและติดตามสถานภาพการพัฒนาด้านดิจิทัลอย่างเป็นระบบ
ข้อมูลเหล่านี้ไม่ใช่เพียงสถิติภายในประเทศ แต่เป็นฐานข้อมูลสำคัญที่ส่งต่อให้กับหน่วยงานระดับโลกเพื่อใช้จัดอันดับขีดความสามารถดิจิทัลของไทย ไม่ว่าจะเป็นดัชนีการพัฒนาไอที (Information Technology Development Index – IDI) โดยสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) และดัชนีดิจิทัลอาเซียน (ASEAN Digital Index – ADIA) ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของประเทศไทยในเวทีสากล
หมุดหมายสากลสู่เป้าหมาย OECD 2573
สำหรับการดำเนินงานในปี พ.ศ. 2568 นี้ ความโดดเด่นอยู่ที่การยกระดับมาตรฐานการจัดเก็บข้อมูลโดยนำกรอบแนวทาง Going Digital Toolkit ขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD) มาประยุกต์ใช้อย่างเต็มรูปแบบ เพื่อเตรียมความพร้อมสู่เป้าหมายสำคัญในการเข้าเป็นสมาชิก OECD ภายในปี พ.ศ. 2573 โดยมีการจัดเก็บตัวชี้วัด (Indicators) รวมทั้งสิ้น 102 ตัวชี้วัด ครอบคลุม 8 มิติหลักที่สำคัญ ได้แก่ ด้านการเข้าถึง (Access) การใช้งาน (Usage) นวัตกรรม (Innovation) อาชีพ (Jobs) สังคม (Society) ความน่าเชื่อถือ (Trust) การเปิดเสรีของตลาด (Market Openness) และมิติด้านการเติบโตและสภาพความเป็นอยู่ (Growth and Living Standards)
กระบวนการรวบรวมข้อมูลในครั้งนี้มีความเข้มข้นและน่าเชื่อถือสูง โดยบูรณาการข้อมูลจาก 2 แหล่งหลัก ประกอบด้วยข้อมูลปฐมภูมิ (Primary Data) จากกลุ่มตัวอย่าง 46,625 ราย ครอบคลุมทั้งภาคประชาชน 41,179 ราย ภาคธุรกิจ 3,355 ราย และหน่วยงานบริการปฐมภูมิ 2,091 ราย รวมถึงข้อมูลทุติยภูมิ (Secondary Data) จาก 26 หน่วยงานทั้งในและต่างประเทศ ภายใต้ความร่วมมือกับสำนักงานสถิติแห่งชาติ และสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ซึ่งทาง สดช. ได้เน้นย้ำว่าตัวเลขสถิติจากสำนักงานสถิติแห่งชาติถือเป็นเกณฑ์มาตรฐาน (Benchmark) ที่ถูกต้องที่สุดสำหรับการอ้างอิงในระดับประเทศ
โครงสร้างพื้นฐานแกร่ง: เน็ตไทยทั่วถึง
ผลการสำรวจพบว่ามิติด้านการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตของครัวเรือนไทยพุ่งสูงขึ้นเป็นร้อยละ 92.20 เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 90.30 ในปีที่ผ่านมา ขณะที่สัดส่วนจำนวนผู้ลงทะเบียนใช้อินเทอร์เน็ตเคลื่อนที่ความเร็วสูงต่อประชากรร้อยคนอยู่ที่ 118.15 ราย สะท้อนว่าประชาชนเข้าถึงอินเทอร์เน็ตผ่านอุปกรณ์ที่หลากหลายมากกว่าจำนวนประชากรจริง
ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงดิจิทัล (Digital Divide) ได้รับการแก้ไขอย่างเห็นได้ชัด โดยช่องว่างการเข้าถึงตามระดับการศึกษาลดลงจากร้อยละ 14.8 เหลือร้อยละ 10.6 และความเหลื่อมล้ำทางเพศแทบจะหมดไปโดยอยู่ที่ร้อยละ 0.3 เท่านั้น ซึ่งข้อมูลระบุว่าประชาชนกว่าร้อยละ 94.67 ใช้งานอินเทอร์เน็ตในที่พักอาศัยเป็นหลัก
ธุรกิจรุก AI: กลไกใหม่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ
ในส่วนของความพร้อมภาคธุรกิจ ดิจิทัลได้กลายเป็นกลไกหลัก (Engine) ในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจอย่างแท้จริง โดยมีการนำปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence – AI) มาใช้งานสูงถึงร้อยละ 66.11 ซึ่งเติบโตอย่างมีนัยสำคัญจากเดิมที่ร้อยละ 56.14 สอดคล้องกับการสำรวจความพร้อมของผู้ประกอบการดิจิทัลใน 6 กลุ่มอุตสาหกรรมหลัก (Digital Industry) ได้แก่ ฮาร์ดแวร์ (Hardware) ซอฟต์แวร์ (Software) อุปกรณ์อัจฉริยะ (Smart Devices) ดิจิทัลคอนเทนต์ (Digital Content) บริการดิจิทัล (Digital Services) และโทรคมนาคม (Telecommunications)
นอกจากนี้ ภาคธุรกิจไทยยังมีการยอมรับเทคโนโลยีคลาวด์ (Cloud Computing) เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 61.71 เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานและรองรับพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป
บริการรัฐออนไลน์พุ่ง-เชื่อมั่น PDPA
ความเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนที่สุดในปี 2568 คือการเติบโตของการใช้งานบริการภาครัฐออนไลน์ (e-Government Services) ในภาคประชาชนที่พุ่งสูงถึงร้อยละ 68 จากเดิมเพียงร้อยละ 10.18 ในปีที่ผ่านมา
โดยบริการที่ได้รับความนิยมสูงสุดคือการลงทะเบียนรับสิทธิ์โครงการภาครัฐ การชำระค่าน้ำค่าไฟ และการใช้งานแอปพลิเคชันอย่าง “เป๋าตัง” (Pao Tang) และ “ThaiID” ความสำเร็จนี้เดินหน้าไปพร้อมกับระดับความตระหนักรู้เรื่องพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) ที่เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 79.63 จากร้อยละ 45.92 ในปีก่อนหน้า ซึ่งสะท้อนถึงความเชื่อมั่นในนโยบายและมาตรฐานดิจิทัลของภาครัฐที่สูงขึ้น ถึงแม้ผู้เชี่ยวชาญจะให้ข้อสังเกตว่าระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 99 นั้นเป็นการรวมกลุ่มผู้เชื่อมั่นมากถึงน้อยเข้าด้วยกันก็ตาม
วิกฤตการณ์นวัตกรรมและการแข่งขัน
แม้ประเทศไทยจะมีความก้าวหน้าในระดับชั้นนำ เช่น การมีเทคโนโลยี 5G ใช้งานก่อนประเทศสิงคโปร์ และการดึงดูดเม็ดเงินลงทุนในศูนย์ข้อมูล (Data Center) และบริการคลาวด์ (Cloud Services) มหาศาล แต่ความท้าทายใหม่ (New Challenges) ก็เริ่มปรากฏชัดเจนขึ้น ทั้งเรื่องอันดับความสามารถในการแข่งขัน (Competitiveness) ที่ตกลงไป 1 อันดับในปีที่ผ่านมา และมิติด้านนวัตกรรมที่สัดส่วนมูลค่าเพิ่มอุตสาหกรรมดิจิทัลต่อ GDP อยู่ที่ร้อยละ 13.31 ซึ่งยังต้องการอัตราเร่งเมื่อเทียบกับระดับสากล นอกจากนี้ สัดส่วนมูลค่าการค้าสินค้าไอซีทีเทียบกับการค้าทั้งหมดลดลงเหลือร้อยละ 12.80 เนื่องจากสินค้าประเภทอื่นเติบโตได้เร็วกว่า
วิกฤตการณ์ที่สำคัญอีกประการคือเรื่องอาชีพ (Jobs) แม้รายได้เฉลี่ยของพนักงานไอทีจะสูงขึ้นเป็น 29,293 บาทต่อเดือน แต่ภาคธุรกิจยังเผชิญปัญหาตำแหน่งงานว่างด้านไอทีถึงร้อยละ 28.20 โดยเฉพาะตำแหน่งนักพัฒนาซอฟต์แวร์และผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัย ในขณะที่หน่วยงานบริการปฐมภูมิแม้เข้าถึงอินเทอร์เน็ตได้ร้อยละ 100 แต่ยังติดขัดอุปสรรคด้านบุคลากรที่ขาดความรู้ดิจิทัลร้อยละ 22.24 และกระบวนการทำงานที่ยังมีความซับซ้อน
นโยบายและระบบนิเวศดิจิทัลสู่อนาคต
ภาคเอกชนและผู้เชี่ยวชาญได้ให้ข้อเสนอแนะที่สำคัญในการกำหนดนโยบายในอนาคต โดยเน้นการสนับสนุน SME และวิสาหกิจชุมชนให้เข้าสู่ระบบการค้าดิจิทัลระหว่างประเทศและการใช้งานอีคอมเมิร์ซ (E-commerce) ที่ปัจจุบันมีการเติบโตร้อยละ 69.24 และมีมูลค่าซื้อเฉลี่ย 489.12 บาทต่อครั้ง ภาคธุรกิจต้องการระบบนิเวศดิจิทัลผ่านศูนย์อำนวยความสะดวกแบบครบวงจร (One Stop Service) และการแก้ไขอุปสรรคด้านพลังงานไฟฟ้าเพื่อรองรับการลงทุน
นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้ภาครัฐขยายการพัฒนาทักษะดิจิทัลไปยังกลุ่มวิชาชีพอื่น (Non-ICT) เช่น นักบัญชีและนักกฎหมาย และพิจารณามาตรการจูงใจทางภาษี (Tax Exemption) สำหรับการส่งเสริมการเพิ่มทักษะพนักงาน (Upskilling & Reskilling) เพื่อให้คนไทยได้รับประโยชน์สูงสุดจากเทคโนโลยีอุบัติใหม่ ข้อมูลจาก Thailand Digital Outlook จึงเป็นเครื่องมือเชิงประจักษ์ (Empirical Tool) ที่มีคุณค่าอย่างยิ่งในการนำพาประเทศไทยสู่ยุคดิจิทัลอย่างมั่นคงและยั่งยืน
