TH | EN
TH | EN
หน้าแรก Columnist “ดอยเชียงดาว” พื้นที่สงวนชีวมณฑลใหม่ของไทย

“ดอยเชียงดาว” พื้นที่สงวนชีวมณฑลใหม่ของไทย

การที่ “ดอยเชียงดาว “ ได้การรับรองจากยูเนสโกให้เป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งที่ 5 ของไทย สะท้อนให้เห็นว่าประเทศไทยมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์เป็นที่ยอมรับในระดับสากลอยู่หลายแห่ง โดยแต่ละแห่งมีลักษณะโดดเด่นแตกต่างกัน ซึ่งควรค่าแก่การทำความรู้จักเพื่อช่วยกันรักษาให้มีความยั่งยืนสืบไป

ค่ำวันที่ 15 กันยายน 2564 ตามเวลาประเทศไทย องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ประกาศรับรองให้ดอยเชียงดาวเป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งใหม่ จากการที่กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เสนอขึ้นทะเบียนตามที่คณะรัฐมนตรีเห็นชอบเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2563 เพื่อยกระดับพื้นที่ทางธรรมชาติของประเทศไทยให้มีการยอมรับในระดับสากล ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาให้เกิดประโยชน์สูงสุดและยั่งยืน

พื้นที่สงวนชีวมณฑล หรือ Biosphere Reserve เป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าด้านการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรมในระดับนานาชาติ ภายใต้โครงการมนุษย์และชีวมณฑล (Man and the Biosphere Programme) ของยูเนสโก เริ่มขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2515 มีวัตถุประสงค์ส่งเสริมการศึกษาและวิจัยเพื่อหาคำตอบของความสมดุลระหว่างการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและความเจริญของการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ ปัจจุบันทั่วโลกมีพื้นที่สงวนชีวมณฑลจำนวน 701 แห่ง ใน 124 ประเทศ

ยูเนสโกได้กำหนดให้พื้นที่ที่ขึ้นทะเบียนมีบทบาทหลัก 3 ประการ หนึ่ง การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและความหลากหลายทางวัฒนธรรม สอง การพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นบนฐานของความยั่งยืน และสาม สนับสนุนการสร้างองค์ความรู้ด้านการศึกษาวิจัย การบริหารจัดการ รวมถึงการเผยแพร่บทเรียนจากการดำเนินงานของพื้นที่สงวนชีวมณฑล

พื้นที่ดังกล่าวจึงต้องส่งเสริมการอยู่ร่วมกันระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ ด้วยการสร้างความสมดุลระหว่างการอนุรักษ์กับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม

ดังนั้น พื้นที่สงวนชีวมณฑลจึงประกอบด้วยส่วนที่เป็นพื้นที่อนุรักษ์และพื้นที่ชุมชน โดยไม่จำกัดเพียงชุมชนภายในหรือชุมชนที่ประชิดพื้นที่อนุรักษ์เท่านั้น แต่ครอบคลุมไปถึงชุมชนรอบนอกที่ได้รับประโยชน์จากระบบนิเวศในพื้นที่อนุรักษ์ด้วย

ซึ่งโดยทั่วไปจะแบ่งออกเป็น 3 เขต ได้แก่ เขตแกนกลาง เป็นพื้นที่อนุรักษ์ที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย สามารถทำกิจกรรมได้เฉพาะการศึกษาวิจัยทางธรรมชาติเท่านั้น เขตกันชน คือพื้นที่ล้อมรอบเขตแกนกลาง มีได้เฉพาะกิจกรรมที่ไม่ขัดแย้งกับการอนุรักษ์ในเขตแกนกลาง อาทิ การวิจัยและการฝึกอบรม การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ส่วนเขตรอบนอก เป็นพื้นที่ที่สามารถทำกิจกรรมต่างๆ ได้ แต่ต้องไม่ส่งผลกระทบกับเขตแกนกลาง เช่น การทำการเกษตร การตั้งถิ่นฐานของชุมชน และการใช้ประโยชน์ของชุมชน

ดอยเชียงดาวซึ่งเป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลลำดับที่ 5 ของประเทศไทย ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเชียงดาว และอำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่ ครอบคลุมเนื้อที่ 521 ตารางกิโลเมตร ภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อน สภาพป่าเป็นป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา ป่าสน สลับกับทุ่งหญ้า มียอดดอยหลวงเชียงดาวเป็นเอกลักษณ์โดดเด่นด้วยความสูง 2,275 เมตร จากระดับน้ำทะเล ซึ่งเป็นภูเขาหินปูนที่สูงที่สุดในประเทศไทย และสูงเป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย รองมาจากดอยอินทนนท์และดอยผ้าห่มปก

ที่นี่เป็นที่ตั้งของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาวที่มีระบบนิเวศภูเขาหินปูนที่โดดเด่น มีป่าเปิดระดับสูง.(Subalpine vegetation) หนึ่งในไม่กี่แห่งของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เชื่อมต่อทางระบบนิเวศในแนวเทือกเขาหิมาลัยและจีนตอนใต้ ทำให้เป็นถิ่นอาศัยของพันธุ์พืชเฉพาะถิ่นจำนวนมาก และบางชนิดพบว่าเป็นพืชชนิดใหม่ของโลก

เป็นแหล่งที่มีความหลากหลายทางชีวภาพมาก มีทั้งพืชพรรณเขตร้อน กึ่งเขตร้อนและพืชเขตอบอุ่น กว่า 2,000 ชนิด คิดเป็นร้อยละ 20 ของพรรณไม้ในประเทศไทย เป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่าจำนวน 672 ชนิด จาก 358 สกุล ใน 91 วงศ์ รวมทั้งมีสัตว์ป่าหายากหลายชนิด เช่น ผีเสื้อสมิงเชียงดาว ไก่ฟ้าหางลายขวาง ที่สำคัญเป็นแหล่งอาศัยที่ปลอดภัยของสัตว์ป่าสงวนอย่าง กวางผา และเลียงผา อีกทั้งยังเป็นแหล่งดูนกยอดนิยมด้วยมีนกอาศัยอยู่มากกว่า 300 ชนิด

พื้นที่ดอยเชียงดาวมีประวัติการตั้งถิ่นฐานของผู้คนมานานกว่า 600 ปี รวมทั้งมีความหลากหลายทางวัฒนธรรม จากการมีชุมชนของชาติพันธุ์ต่างๆ อาศัยอยู่ร่วมกันอย่างสันติ อาทิ ไทยใหญ่ ม้ง มูเซอ ลีซอ ปกากะญอ และชาวไทยล้านนา

นอกจากนี้ ตำนานเกี่ยวกับเจ้าหลวงคำแดงซึ่งสถิตอยู่บนดอยหลวงเชียงดาวที่ปรากฏในหลายสำนวนกระจายกันอยู่ในจังหวัดต่าง ๆ ทางภาคเหนือของไทย ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ร่วมของชนเผ่าไทในลุ่มน้ำโขง ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติเมื่อปี พ.ศ.2555 ทำให้พื้นที่ดอยเชียงดาวมีความสำคัญต่อจิตวิญญาณของคนในล้านนา

ทั้งหมดนี้ทำให้ดอยเชียงดาวมีศักยภาพในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและวัฒนธรรมที่ยั่งยืนอย่างมาก

นอกจากนี้ยั งมีสถานีวิจัยหลายด้านที่เอื้อต่อการวิจัยในพื้นที่ ทั้งสถานีวิจัยต้นน้ำ สถานีวิจัยเกษตรพื้นที่สูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านอนุรักษ์สัตว์ป่า ถือว่ามีความโดดเด่นเรื่องการจัดการพื้นที่คุ้มครองเพื่ออนุรักษ์สัตว์ป่า จากความสำเร็จในการอนุรักษ์กวางผาในถิ่นที่อยู่

การได้ขึ้นทะเบียนรับรองเป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลจะก่อเกิดประโยชน์ต่อการบูรณาการกิจกรรมของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ทำให้พื้นที่นี้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน ทั้งการอนุรักษ์ระบบนิเวศและการพัฒนาเศรษฐกิจของชุมชน ตลอดจนเกิดความภาคภูมิใจของคนไทยที่มีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์เป็นที่ยอมรับในระดับสากล และมีส่วนในการถ่ายทอดความรู้และวิทยาการต่าง ๆ ไปยังเครือข่ายพื้นที่สงวนชีวมณฑลอื่น ๆ ทั่วโลก

สำหรับพื้นที่ธรรมชาติในประเทศไทยอีก 4 แห่ง ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลภายใต้โครงการมนุษย์และชีวมณฑลของยูเนสโกก่อนหน้านี้ประกอบด้วย

พื้นที่สงวนชีวมณฑลสะแกราช ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นแห่งแรกเมื่อปี พ.ศ.2519 โดยเริ่มจากบริเวณพื้นที่ของสถานีวิจัยสิ่งแวดล้อมสะแกราช ตำบลสะแกราช ต่อมาได้ขยายขอบเขตพื้นที่รอบนอกครอบคลุม 5 ตำบลของอำเภอวังน้ำเขียว และ 6 ตำบลในอำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา เพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติในอนาคต

สภาพเป็นพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติที่มีป่าดิบแล้งและป่าเต็งรังที่มีลักษณะสมบูรณ์ เหมาะเป็นแหล่งรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยสิ่งแวดล้อมในป่าเขตร้อน และเป็นสถานที่ศึกษาค้นคว้าวิจัยระบบนิเวศของป่าดิบแล้งและป่าเต็งรัง ปัจจุบันอยู่ในความรับผิดชอบของสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย

แห่งที่สองคือ พื้นที่สงวนชีวมณฑลคอกม้า-แม่สา ได้รับการประกาศจัดตั้งในปี พ.ศ. 2520 ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของอุทยานแห่งชาติ 3 แห่ง ได้แก่ อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย อุทยานแห่งชาติออบขาน และอุทยานแห่งชาติขุนขาน จังหวัดเชียงใหม่

พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าดิบเขามีป่าเต็งรังและป่าผสมผลัดใบซึ่งเป็นแหล่งที่มีความหลากหลายทางชีวภาพทั้งชนิดพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ ประกอบด้วย 2 พื้นที่ลุ่มน้ำหลัก คือ ลุ่มน้ำแม่สาและลุ่มน้ำห้วยคอกม้า ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการศึกษาและวิจัยทางด้านลุ่มน้ำธรรมชาติและอุทกวิทยา เป็นต้นแบบของการจัดการลุ่มน้ำ รวมทั้งเป็นตัวอย่างที่ดีของป่าขนาดใหญ่ที่ได้รับการคุ้มครองดูแลจากคนในพื้นที่ โดยเฉพาะชาวบ้านที่อาศัยอยู่โดยรอบ ปัจจุบันอยู่ในความรับผิดชอบของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

แห่งที่สามได้แก่ พื้นที่สงวนชีวมณฑลป่าสักห้วยทาก ตั้งอยู่ที่ป่าสงวนแห่งชาติแม่งาว อำเภองาว จังหวัดลำปาง เป็นป่าผสมผลัดใบที่มีไม้สัก ป่าเต็งรัง ป่าดิบแล้ง ที่นี่เป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งเดียวที่ครอบคลุมสวนสักที่สำคัญของประเทศที่อยู่ในป่าเบญจพรรณธรรมชาติ และเป็นแหล่งไม้สักที่มีพันธุกรรมที่ดีที่สุดของโลก
อีกทั้งมีคุณค่าในฐานะแหล่งโบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์ เช่น แหล่งภาพเขียนสีประตูผา และแหล่งภาพเขียนโบราณบ้านห้วยหก มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ต่างๆ ทั้ง อาข่า ลาหู่ ลีซอ เย้า ม้ง ขมุ ล้านนา และชาวไทยภาคกลาง ได้รับการประกาศเป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑล ในปี พ.ศ.2520 ปัจจุบันอยู่ในความรับผิดชอบของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

พื้นที่ที่สี่ได้รับการประกาศจัดตั้งในปี พ.ศ. 2540 คือ พื้นที่สงวนชีวมณฑลระนอง ซึ่งมีความแตกต่างจากที่อื่นๆ เพราะมีระบบนิเวศแบบป่าชายเลน ประกอบด้วยป่าชายเลนดั้งเดิมที่ไม่ผ่านการทำไม้ซึ่งมีเหลือเพียงไม่กี่แห่งในประเทศไทย และมีต้นโกงกางยักษ์อายุ 200 ปี

พื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งนี้ครอบคลุมพื้นที่ป่าชายเลนของอำเภอเมืองระนอง มีความสำคัญในการรักษาความสมดุลของสภาพแวดล้อมชายฝั่งทะเล ทำหน้าที่เป็นแนวป้องกันลมพายุ และแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำนานาชนิด ถือเป็นแหล่งศึกษาวิจัยเกี่ยวกับระบบนิเวศวิทยาป่าชายเลนที่สำคัญของประเทศ และเป็นแบบอย่างของการค้นคว้าวิจัยให้กับพื้นที่อื่น ๆ ปัจจุบันอยู่ในความรับผิดชอบของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

ทั้งนี้ จะเห็นว่าพื้นที่สงวนชีวมณฑลทั้ง 5 แห่ง ต่างมีเอกลักษณ์ของแต่ละที่แตกต่างกัน แต่ทั้งหมดล้วนมีความสำคัญในฐานะพื้นที่เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ด้วยการรักษา ฟื้นฟู และอนุรักษ์ให้คนรุ่นต่อไป …

สมชัย อักษรารักษ์ … อดีตบรรณาธิการ ผู้มีประสบการณ์ 20 ปี ในวงการงานข่าวการตลาด-ไอที แต่มีความสนใจในประวัติศาสตร์เป็นพิเศษ จนได้ใช้ทำงานสารคดีนาน 10 ปี

STAY CONNECTED

6,910แฟนคลับชอบ
0ผู้ติดตามติดตาม

Lastest News

“Jump Thailand” จาก “ภารกิจคิดเผื่อเพื่อคนไทย” สู่พันธกิจขับเคลื่อนประเทศไทยโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

ทุกความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ เริ่มต้นจากจุดเล็ก ๆ ที่มีพลัง เช่นเดียวกันกับโครงการ "ภารกิจคิดเผื่อเพื่อคนไทย Jump Thailand” ที่เกิดจาก ไม้ขีดไฟก้านแรก “AIS Academy”

Zipmex เปิดตัว ZLaunch แพลตฟอร์มเพื่อรับรางวัลเป็นโทเคน

Zipmex (ซิปเม็กซ์) แพลตฟอร์มสินทรัพย์ดิจิทัลที่เติบโตเร็วที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นำเสนอนวัตกรรมแห่งโลกคริปโตฯ ZLaunch

ทวงคืนตั๋วรายเดือนจาก BTS คนกรุงเทพต้องจ่ายค่าเดินทางแพง

เมื่อช่วงสิ้นเดือนกันยายน บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ บีทีเอสซี ประกาศหยุดขายโปรโมชั่นเที่ยวเดินทาง 30 วันทุกประเภท (ตั๋วรายเดือน)

อยากเป็นนักพัฒนาบล็อกเชน ต้องเริ่มต้นอย่างไร?

ความท่ามกลางกระแสความนิยมในคริปโทเคอร์เรนซี DeFi และ NFT ที่ต่างทำงานอยู่บนเทคโนโลยีบล็อกเชน ส่งผลให้อาชีพนักพัฒนาบล็อกเชนกำลังได้รับความสนใจจากทั้งองค์กรและนักพัฒนาทั่วโลกเป็นอย่างมาก

ทรู 5G จับมือ Nonvoice Alive เปิด“True 5G Innovative Cloud

ทรู 5G ผนึกพันธมิตรชั้นนำระดับสากล Nonvoice Alive ผู้ให้บริการแอปพลิเคชัน 5G และเทคโนโลยี AR เสมือนจริงแห่งแรกและแห่งเดียวในโลกจากอเมริกา เปิดประสบการณ์สุดล้ำ "True 5G Innovative Cloud AR with Nonvoice Alive"

ฟิตบิท พรีเมี่ยม เปิดตัวหลักสูตร StrongWill ร่วมกับ Will Smith

เมื่อเร็ว ๆ นี้ วิลล์ สมิธ ได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของครอบครัวฟิตบิท พร้อมกับประกาศความมุ่งมั่นว่าจะปรับปรุงสุขภาพและการใช้ชีวิตของเขาให้ดีขึ้นในทุกๆ ด้าน

การนำพาประเทศไทยก้าวสู่ยุคอุตสาหกรรมใหม่

ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศไทยยืนโดดเด่นในฐานะหนึ่งในฐานการผลิตชั้นนำของภูมิภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านการผลิตยานยนต์

หัวเว่ย จ่อเปิดตัวไลน์อัปสินค้าไอทีใหม่ 28 ต.ค. 2564

หัวเว่ย คอนซูมเมอร์ บิสสิเนส กรุ๊ป (ประเทศไทย) พร้อมสร้างความตื่นเต้นให้คนรักสมาร์ทดีไวซ์ที่ช่วยให้การใช้ชีวิตเป็นไปได้แบบไร้รอยต่อมากขึ้นอีกครั้ง

สร้างการเติบโตให้กับ SME ด้วยโซลูชันใหม่ ที่ตอบโจทย์การตลาดบน TikTok

TikTok แพลตฟอร์มวีดีโอสั้นชั้นนำ เผยเบื้องหลัง "พลังแห่งความสุข" สู่โอกาสในการเติบโตของแบรนด์ ธุรกิจ และ SME ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ฟินนิกซ์ เผย 5 ฟีเจอร์สุดฟิน รับไลฟ์สไตล์ คนทำมาหากินทุกระดับ

ตั้งแต่เกิดสถานการณ์โควิด-19 ในปี 2563 หนี้ครัวเรือนของคนไทยพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนมาถึงไตรมาสแรกปี 2564 พุ่งสูงถึง 90% ต่อจีดีพี

MUST READ

KX บริษัทในเครือ KBTG ส่ง Coral นำพลังของ DeFi ไปอยู่ในมือของคนจำนวนมาก ผ่านมาร์เก็ตเพลส NFT

Decentralised finance มีทั้งบริการทางการเงินและบริการที่ไม่เกี่ยวข้องกับการเงิน ประโยชน์ของ DeFi ไม่ได้ตกอยู่ในมือคนจำนวนมาก มีคนไม่ถึง 1% ที่ได้รับประโยชน์จากโลก DeFi

มาสเตอร์การ์ด ระบุ ธุรกิจขนาดเล็กก้าวสู่ระบบดิจิทัล เพิ่มขึ้น 3 เท่า

มาสเตอร์การ์ด เผยรายงานข้อมูลการฟื้นตัวของธุรกิจขนาดเล็กหรือ Recovery Insights: Small Business Reset

เชลล์ เปิดตัว สถานีบริการน้ำมันต้นแบบแห่งแรกของโลกในประเทศไทย “Site of the Future”

บริษัท เชลล์แห่งประเทศไทย จำกัด เดินหน้ายกระดับการบริการให้กับผู้บริโภคในประเทศไทยเปิดตัวสถานีบริการน้ำมันโมเดลใหม่แห่งแรกในประเทศไทยภายใต้คอนเซ็ปต์ “Site of the Future”

Metaverse และ GameFi เทรนด์ที่กำลังมาแรงในวงการคริปโทฯ

Metaverse และ GameFi เป็นเทรนด์ที่กำลังมาแรงในวงการคริปโทฯ ทั้ง Axie Infinity และ Star Atlas ก็เป็นตัวอย่างเกมที่ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก จึงทำให้มีคนเข้ามาสนใจในโลกของ Blockchain Game มากขึ้น

ทวงคืนตั๋วรายเดือนจาก BTS คนกรุงเทพต้องจ่ายค่าเดินทางแพง

เมื่อช่วงสิ้นเดือนกันยายน บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ บีทีเอสซี ประกาศหยุดขายโปรโมชั่นเที่ยวเดินทาง 30 วันทุกประเภท (ตั๋วรายเดือน)
Newsletter

สนใจรับข่าวสารจาก The Story Thailand อัพเดตก่อนใคร สมัคร Newsletter กับเราเพียงกรอกอีเมลเท่านั้น