อาหารทะเลแตกต่างจากอาหารหลายประเภท เพราะในขณะที่ผัก เนื้อไก่ เนื้อหมู หรือเนื้อวัวส่วนใหญ่มาจากระบบการเพาะปลูกและเลี้ยงในฟาร์ม อาหารทะเลจำนวนมากยังมาจากการจับจากธรรมชาติโดยตรง นั่นทำให้อุตสาหกรรมอาหารทะเลต้องพึ่งพาทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด และทำให้การใช้ทรัพยากรทุกส่วนให้เกิดประโยชน์สูงสุดกลายเป็นโจทย์สำคัญทั้งในมิติของสิ่งแวดล้อมและธุรกิจ
อดัม เบรนนัน ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ด้านการพัฒนาที่ยั่งยืนและสื่อสารองค์กร บริษัท ไทยยูเนี่ยน กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) กล่าวในหัวข้อ “The Next Chapter of Sustainable Seafood อนาคตอาหารทะเลยั่งยืน ด้วยกลยุทธ์ Circular Economy” ภายในงานสัมมนา Circular Economy Forum 2026: Sustainability in Action ซึ่งจัดโดย The Story Thailand ร่วมกับหอการค้าไทย และสถาบันวิทยาการเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อผู้ประกอบการและผู้บริโภค (CE Academy by UTCC) ว่า ปีนี้เป็นปีที่ไทยยูเนี่ยนดำเนินงานด้านความยั่งยืนในอุตสาหกรรมอาหารทะเลผ่านกลยุทธ์ SeaChange® มาครบ 10 ปี และหนึ่งในแนวทางสำคัญของการขับเคลื่อนด้านความยั่งยืนคือการนำหลักเศรษฐกิจหมุนเวียนเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจ
มหาสมุทรมีความสำคัญต่อทั้งเศรษฐกิจ ระบบอาหาร และระบบนิเวศของโลก ปัจจุบันมีประชากรมากกว่า 600 ล้านคนทั่วโลกพึ่งพามหาสมุทรในการประกอบอาชีพ มากกว่า 3,000 ล้านคนได้รับโปรตีนประมาณ 20% จากมหาสมุทร และประชากรหนึ่งใน 12 คนพึ่งพามหาสมุทรและการประมงขนาดเล็กในการดำรงชีวิต สุขภาวะของมหาสมุทรจึงเชื่อมโยงโดยตรงกับการรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และความมั่นคงของระบบอาหาร
ในอีกด้านหนึ่ง ระบบอาหารยังมีความสูญเสียจำนวนมาก ปัจจุบันทั่วโลกมีอาหารประมาณ 1,000 ล้านมื้อถูกทิ้งตลอดห่วงโซ่มูลค่า ขณะที่ขยะอาหารมีส่วนต่อการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลกเกือบ 10% ปัญหาจึงไม่ได้อยู่เพียงการสูญเสียวัตถุดิบหรือคุณค่าทางโภชนาการ แต่ยังเพิ่มแรงกดดันต่อสภาพภูมิอากาศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และมหาสมุทรด้วย
อาหารทะเลยั่งยืน เริ่มจากรู้ที่มาของวัตถุดิบ
สำหรับอุตสาหกรรมอาหารทะเล จุดเริ่มต้นของความยั่งยืนอยู่ที่แหล่งที่มาของวัตถุดิบ เพราะอาหารทะเลจำนวนมากยังมาจากการจับจากธรรมชาติ ไทยยูเนี่ยนจึงให้ความสำคัญกับความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อให้รู้ว่าผลิตภัณฑ์มาจากแหล่งใด และสามารถเข้าไปทำงานร่วมกับแหล่งประมงเพื่อส่งเสริมการดำเนินงานอย่างรับผิดชอบ
คุณอดัมชี้ว่า หากแหล่งประมงล่มสลายจากการทำประมงเกินขนาด อาจต้องใช้เวลาหลาย 10 ปีกว่าจะฟื้นกลับมาได้ การรักษาปริมาณปลาและดูแลระบบนิเวศอย่างจริงจังจึงไม่ใช่เพียงเรื่องสิ่งแวดล้อม แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับอนาคตของธุรกิจ เพราะหากไม่มีปลา ไทยยูเนี่ยนก็ไม่สามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้
ไทยยูเนี่ยนจึงนำกลยุทธ์ SeaChange® จึงเริ่มต้นเมื่อ 10 ปีก่อน และได้รับการปรับปรุงมาเรื่อย ๆ จนล่าสุดมาใช้เมื่อประมาณสองปีก่อน ที่มีการพร้อมกำหนดเป้าหมายไปถึงปี 2573 ครอบคลุมทั้งด้านผู้คนและสิ่งแวดล้อม (For People and Planet)5 ด้าน ผ่านพันธกิจสำคัญ ได้แก่ สิทธิมนุษยชนและแรงงาน สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี การรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และเศรษฐกิจหมุนเวียน โดยแต่ละด้านเชื่อมโยงกันตั้งแต่แหล่งวัตถุดิบ เรือประมง ฟาร์ม โรงงาน ไปจนถึงผลิตภัณฑ์ที่ส่งถึงผู้บริโภค
ด้านการผลิต บริษัทตั้งเป้าให้โรงงานขนาดใหญ่ที่สุด 5 แห่งทั่วโลกไม่มีการสูญเสียอาหารจากกระบวนการผลิต ไม่มีขยะส่งไปฝังกลบ และไม่มีการปล่อยน้ำเสียออกจากโรงงาน ซึ่งปัจจุบันไทยยูเนี่ยนได้จัดตั้งโรงงานอาหารทะเลแห่งแรกที่ไม่มีการปล่อยน้ำเสียออกสู่ภายนอกในจังหวัดสมุทรสาครได้แล้ว
ทูน่าหนึ่งตัว สร้างมูลค่าได้ทุกส่วน
แนวทางที่แสดงให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างเศรษฐกิจหมุนเวียนกับการสร้างมูลค่าทางธุรกิจได้ชัดเจน คือการเพิ่มการใช้ประโยชน์จากปลาทูน่าหนึ่งตัวให้มากที่สุด จากเดิมที่เนื้อปลาส่วนหนึ่งถูกนำไปผลิตอาหารสำหรับคน เช่น ผลิตภัณฑ์ภายใต้แบรนด์ซีเล็คท์ ไทยยูเนี่ยนสามารถนำเนื้อส่วนอื่นไปใช้ในผลิตภัณฑ์อาหารสัตว์เลี้ยงผ่านบริษัทในเครือ i-Tail
การใช้วัตถุดิบไม่ได้หยุดอยู่เพียงเนื้อปลา กระดูกปลาทูน่าถูกนำมาบดเพื่อผลิตผลิตภัณฑ์เสริมแคลเซียม หนังปลาทูน่าซึ่งมีคอลลาเจนถูกนำไปใช้ผลิตผลิตภัณฑ์เสริมคอลลาเจน ขณะที่หัวปลาซึ่งมีน้ำมันและโอเมก้า 3 ถูกนำไปผลิตน้ำมันปลา ทำให้วัตถุดิบจากปลาหนึ่งตัวถูกนำมาใช้ประโยชน์ได้มากขึ้น แทนที่จะเหลือเป็นของเสียจากกระบวนการผลิต
แนวทางนี้ทำให้เศรษฐกิจหมุนเวียนไม่ได้มีความหมายเพียงการลดของเสีย แต่ยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร ลดแรงกดดันต่อความหลากหลายทางชีวภาพ และเปิดโอกาสทางธุรกิจใหม่ให้กับบริษัท เพราะวัตถุดิบที่เคยมีข้อจำกัดในการใช้ประโยชน์สามารถนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์และสร้างรายได้เพิ่มเติมได้
ลดขยะจากโรงงาน ตั้งแต่กากตะกอนถึงขี้เถ้า
เศรษฐกิจหมุนเวียนยังถูกนำมาใช้กับการจัดการของเสียจากกระบวนการผลิต ปัจจุบันโรงงานของไทยยูเนี่ยนมากกว่าสองในสามจากโรงงานกว่า 20 แห่งทั่วโลก สามารถดำเนินงานโดยไม่มีขยะส่งไปฝังกลบ บริษัทใช้ทั้งการรีไซเคิล การเพิ่มมูลค่าวัสดุ และในบางพื้นที่ซึ่งไม่มีโครงสร้างพื้นฐานด้านการรีไซเคิล จะใช้กระบวนการเผาเพื่อผลิตพลังงาน
วัสดุที่เคยเป็นของเสียจากโรงงานถูกหาทางนำกลับมาใช้ประโยชน์ เช่น กากตะกอนจากระบบบำบัดน้ำเสียถูกนำไปใช้เป็นปุ๋ยและวัสดุปรับปรุงดิน ขี้เถ้าจากหม้อไอน้ำถูกใช้เป็นส่วนผสมของอิฐคอนกรีต ขณะที่เศษอาหารที่เหลือจากกระบวนการผลิตถูกส่งเข้าสู่ห่วงโซ่วัตถุดิบอาหารสัตว์ แนวทางเหล่านี้ช่วยลดของเสียที่ต้องส่งไปฝังกลบ และนำทรัพยากรกลับเข้าสู่การใช้ประโยชน์อีกครั้ง
อีกโจทย์สำคัญคือบรรจุภัณฑ์ โดยเฉพาะเมื่อพฤติกรรมผู้บริโภคต้องการผลิตภัณฑ์ที่สะดวกต่อการใช้งานมากขึ้น บรรจุภัณฑ์แบบซองจึงเข้ามามีบทบาทมากขึ้น แต่ซองทั่วไปมักประกอบด้วยวัสดุหลายชั้นและรีไซเคิลได้ยาก ไทยยูเนี่ยนจึงทำงานร่วมกับศูนย์นวัตกรรมของเราและพันธมิตรด้านบรรจุภัณฑ์ เพื่อพัฒนาซองที่ผลิตจากวัสดุชนิดเดียวและสามารถรีไซเคิลได้ทั้งหมด ปัจจุบันบรรจุภัณฑ์ในกลุ่มผลิตภัณฑ์แบรนด์ของบริษัทมากกว่า 90% สามารถรีไซเคิลได้
ความยั่งยืนต้องมองตลอดห่วงโซ่อุปทาน
การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าในโรงงานเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอสำหรับอุตสาหกรรมที่มีห่วงโซ่อุปทานซับซ้อน ไทยยูเนี่ยนจึงให้ความสำคัญกับการตรวจสอบย้อนกลับ โดยปัจจุบันปลาทูน่ามากกว่า 99% ที่บริษัทจัดหามาจากแนวทางการจัดหาที่รับผิดชอบ และผ่านการตรวจสอบจากหน่วยงานอิสระภายนอก
นอกจากเรื่องการสรรหาวัตถุดิบอย่างมีความรับผิดชอบแล้ว ไทยยูเนี่ยนยังให้ความสำคัญและสนับสนุนการทำประมงอย่างมีความรับผิดชอบ โดยผลักดันและลงมือนำระบบติดตามอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ร่วมกับเทคโนโลยี AI เพื่อเพิ่มความสามารถในการติดตามการดำเนินงานบนเรืออีกปัญหาหนึ่งคือ เพื่อสร้างเมื่อเรือประมงออกจากท่า การติดตามสิ่งที่เกิดขึ้นบนเรือทำได้ยาก บริษัทจึงนำระบบติดตามอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ร่วมกับเทคโนโลยี AI เพื่อเพิ่มความสามารถในการติดตามการดำเนินงานบนเรือ และสนับสนุนการทำประมงอย่างรับผิดชอบ เพราะความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือ เป็นพื้นฐานของการดำเนินงานด้านความยั่งยืนตลอดห่วงโซ่อุปทาน
ขณะเดียวกัน เศรษฐกิจหมุนเวียนไม่สามารถแยกออกจากปัญหาสภาพภูมิอากาศ และความหลากหลายทางชีวภาพได้ ไทยยูเนี่ยนทำงานร่วมกับเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งในประเทศไทย เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รวมถึงให้ความสำคัญกับการจัดหาวัตถุดิบ อย่างถั่วเหลืองและปาล์มอย่างมีความรับผิดชอบ เนื่องจากเพราะการตัดสินใจจัดหาวัตถุดิบในประเทศไทย สามารถเชื่อมโยงไปถึงปัญหาการตัดไม้ทำลายป่าในพื้นที่อย่างอเมซอนได้ ตลอดช่วง 4 ปีที่ผ่านมา บริษัทสามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงได้ 29%
Circular Economy ต้องสร้างคุณค่าทั้งต่อธุรกิจ ธรรมชาติ และคน
อีกส่วนที่ไม่สามารถแยกออกจากความยั่งยืนของอาหารทะเลคือคนที่อยู่ในห่วงโซ่อุปทาน ไทยยูเนี่ยนทำงานร่วมกับ Fair Trade โดยเงินส่วนเพิ่มที่ผู้บริโภคจ่ายจะถูกนำกลับไปสนับสนุนโครงการของชุมชนในประเทศไทย ขณะเดียวกัน การทำงานบนเรือประมงเป็นเวลานานทำให้แรงงานต้องเผชิญกับความโดดเดี่ยว บริษัทจึงสนับสนุนการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตบนเรือ เพื่อให้แรงงานสามารถติดต่อครอบครัว เพื่อน และเข้าถึงช่องทางขอความช่วยเหลือได้
ภาพรวมของแนวทางที่ไทยยูเนี่ยนดำเนินการสะท้อนว่า Circular Economy ในอุตสาหกรรมอาหารทะเลไม่ได้จบอยู่ที่การรีไซเคิลหรือการลดขยะ แต่ต้องเริ่มชื่อมตั้งแต่แหล่งที่มาของวัตถุดิบ การดูแลแหล่งประมง การใช้วัตถุดิบให้เกิดประโยชน์มากที่สุด การลดของเสียและน้ำเสียจากโรงงาน การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลได้ ไปจนถึงการดูแลแรงงานและชุมชนที่อยู่ในห่วงโซ่อุปทาน โดยทั้งหมดต้องดำเนินไปพร้อมกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและการรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ
สำหรับไทยยูเนี่ยน การรักษาทรัพยากรทะเลจึงไม่ใช่เรื่องที่แยกออกจากการดำเนินธุรกิจ เพราะวัตถุดิบสำคัญยังมาจากทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัด หากแหล่งประมงล่มสลายจากการทำประมงเกินขนาด อาจและต้องใช้เวลาหลายสิบปีกว่าในการจะฟื้นตัวกลับมา และหากไม่มีปลา ไทยยูเนี่ยนก็ไม่สามารถดำเนินธุรกิจต่อไปได้ การใช้ปลาหนึ่งตัวให้เกิดประโยชน์มากขึ้น ลดสิ่งที่ต้องทิ้ง และเปลี่ยนส่วนที่เหลือจากกระบวนการผลิตให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์และรายได้ใหม่ จึงแสดงให้เห็นว่าเศรษฐกิจหมุนเวียนสามารถช่วยลดแรงกดดันต่อทรัพยากร พร้อมกับเปิดโอกาสการเติบโตทางธุรกิจได้ในเวลาเดียวกัน
โจทย์ของอาหารทะเลที่ยั่งยืนจึงอยู่ที่การทำให้การเติบโตของธุรกิจเดินไปพร้อมกับการรักษาทรัพยากรที่ธุรกิจต้องพึ่งพา เพื่อผู้คนและโลกของเรา เพราะสำหรับอุตสาหกรรมอาหารทะเล ความอุดมสมบูรณ์ของมหาสมุทรไม่ใช่เพียงเงื่อนไขด้านความยั่งยืน แต่เป็นเงื่อนไขของการดำเนินธุรกิจในระยะยาวด้วย
ข่าวอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
SeaChange 2030: ความยั่งยืนกลายเป็นโครงสร้างธุรกิจ Thai Union
Circular Economy จากเรื่องสิ่งแวดล้อม สู่มูลค่าธุรกิจที่วัดได้
